Kwantumbiologie: wat echt is, en waarom je lichaam geen kwantumcomputer is

Auteur: Raymond Hackland · Laatst nagekeken: 18 oktober 2026 · Leestijd: ongeveer 7 minuten

In het kort

• Waar het over gaat: Kwantumbiologie onderzoekt of levende wezens kwantumeffecten gebruiken die verder gaan dan de gewone kwantumchemie die alle moleculen bij elkaar houdt.
• Wat het onderzoek zegt: Sommige effecten zijn echt en goed onderzocht, zoals waterstoftunneling in enzymen. Andere, zoals het kwantumkompas van trekvogels, zijn veelbelovend maar niet vastgesteld. De bekende claim over kwantumcoherentie in fotosynthese is grotendeels herzien. Niets hiervan maakt het lichaam tot een kwantumcomputer.
• Wat het betekent voor je beoefening: Kwantumbiologie is fascinerende wetenschap over moleculen op piepkleine afstanden en tijdschalen. Het biedt geen basis voor ‘kwantum’-claims over gezondheid, en onze beoefening doet geen kwantumclaims.

Wat de wetenschap zegt

Eerst een verduidelijking. Alle scheikunde is in de kern kwantumfysica: atomen, bindingen en de opname van licht worden verklaard door de kwantummechanica. ‘Kwantumbiologie’ betekent iets nauwers: gevallen waarin specifiek kwantumgedrag, zoals tunneling, coherentie of spineffecten, ertoe lijkt te doen voor een biologische functie.

Enzymen en tunneling. Label: Goed onderzocht. Enzymen zijn de eiwitten die chemische reacties in cellen versnellen. In sommige ervan klimt een waterstofkern niet over een energiebarrière heen, maar gaat erdoorheen; dat heet kwantumtunneling. Een review uit 2013 in de Annual Review of Biochemistry legt uit hoe tunneling in enzymen die koolstof-waterstofbindingen verbreken een venster is geworden op de manier waarop eiwitbewegingen katalyse ondersteunen [1]. Dit gebeurt over afstanden kleiner dan een atoom, binnen één molecuul.

Fotosynthese: een beroemde claim, herzien. Label: Speculatief (claim over langlevende coherentie) · Eerste aanwijzingen (vibronisch onderzoek). In 2007 onderzocht een team rond Gregory Engel en Graham Fleming een lichtoogstend eiwit uit groene zwavelbacteriën, gekoeld tot −196 °C (77 K). Ze rapporteerden langlevende ‘kwantumzwevingen’ en stelden voor dat energie zich golfachtig en kwantumcoherent door het eiwit verplaatst, wat de efficiëntie ervan zou kunnen verklaren [2]. Het artikel inspireerde een heel onderzoeksveld. Later werk heeft het opnieuw beoordeeld. Een studie uit 2017 aan hetzelfde eiwit concludeerde dat de elektronische coherentie binnen ongeveer 60 femtoseconden (miljoensten van een miljardste seconde) verdwijnt, te snel om voor energieoverdracht van belang te zijn [3]. Een review van 18 onderzoekers uit 2020 concludeerde dat de langlevende signalen vooral van moleculaire trillingen komen, en dat de natuur energieoverdracht efficiënt maakt door haar warme, ‘rumoerige’ omgeving te benutten in plaats van die te vermijden [4]. Het onderzoek naar hoe trillingen en elektronische toestanden samenwerken gaat door [5], maar het populaire verhaal dat planten op langlevende kwantumcoherentie draaien, wordt door het huidige bewijs niet ondersteund.

Het vogelkompas. Label: Eerste aanwijzingen. Veel ’s nachts trekkende zangvogels hebben een lichtafhankelijk magnetisch kompas. Het belangrijkste idee is het radicaalpaarmechanisme: licht maakt in een eiwit in het oog, cryptochroom, een paar moleculen met ongepaarde elektronen. De kwantumspintoestand van dat paar is een klein beetje gevoelig voor de richting van het aardmagnetisch veld, wat de chemische uitkomst zou kunnen veranderen [6]. In 2021 lieten onderzoekers zien dat cryptochroom 4 van het roodborstje in de reageerbuis magnetisch gevoelig is, meer dan hetzelfde eiwit van kippen en duiven [7]. Dat is belangrijk bewijs, maar het komt van geïsoleerde eiwitten, niet van een werkend kompas in een levende vogel. Een studie uit 2025 vond dat één variant van het eiwit, cryptochroom 4b, waarschijnlijk geen rol speelt [8], en in 2026 stelde een vooraanstaand onderzoeker een hybride mechanisme voor waarin piepkleine magnetische kristallen het radicaalpaareffect versterken, met de opmerking dat de aard van de sensor ‘verre van zeker’ is [9].

Decoherentie: waarom dit klein blijft. Label: Goed onderzocht. Kwantumeffecten zijn kwetsbaar. Wisselwerking met een warme, natte omgeving vernietigt kwantumsuperposities; dat heet decoherentie. Voor processen in de hersenen schatte natuurkundige Max Tegmark decoherentietijden van ongeveer 10⁻¹³ tot 10⁻²⁰ seconde, tegenover de 0,001 tot 0,1 seconde waarin zenuwcellen werken [10]. De echte voorbeelden hierboven spelen zich allemaal af binnen afzonderlijke moleculen, over piepkleine afstanden en in extreem korte tijden. Dat is iets heel anders dan een heel lichaam dat zich als één coherent kwantumsysteem gedraagt.

Waar populaire beweringen verder gaan dan het bewijs

Label voor dit deel: Speculatief.

Kwantumbiologie is echte wetenschap, en daarom wordt ze vaak gebruikt om andere claims aannemelijk te laten klinken. Hier ligt de grens:

• ‘De wetenschap laat zien dat het lichaam een kwantumsysteem is.’ Nee. Bepaalde moleculen vertonen bepaalde kwantumeffecten gedurende piepkleine fracties van een seconde. Je lichaam als geheel gedraagt zich klassiek [10].
• ‘Planten gebruiken kwantumcoherentie, dus helende energie kan dat ook.’ De fotosyntheseclaim zelf is grotendeels herzien [3, 4], en die zei nooit iets over mensen of genezing.
• ‘Vogels voelen het aardmagnetisch veld, dus wij kunnen “subtiele energieën” voelen.’ Het vogelkompas is een gespecialiseerd systeem dat nog wordt onderzocht [6–9]. Over menselijke energiewaarneming zegt het niets.
• ‘Kwantumbiologie verklaart qi, chakra’s of energetische geneeskunde.’ Geen van de onderzoeken hierboven test die ideeën. Ze ‘kwantum’ noemen voegt een wetenschappelijk klinkend woord toe, geen bewijs.

Wat natuurkundigen met ‘waarneming’ bedoelen, lees je in ‘Kwantumgenezing’ en het waarnemerseffect; het gewaagdste voorstel van allemaal, kwantumeffecten in het bewustzijn, bespreken we in Kwantumbewustzijn: Orch-OR van Penrose en Hameroff, eerlijk bekeken.

Wat dit met de Zes Helende Klanken, qigong en neigong te maken heeft

Label voor dit deel: Alleen traditie (voor qigongbegrippen) · Speculatief (voor elke kwantumlink).

Er is geen directe verbinding, en Resonance Heritage Qi doet geen kwantumclaims. Tunneling in enzymen en spinchemie in vogelogen gaan gewoon door, of je nu qigong beoefent of niet, en niets in Liu Zi Jue hangt ervan af.

De traditionele taal van qigong en neigong, met qi, inwendige organen die aan klanken gekoppeld zijn en de Vijf Fasen, is een traditioneel systeem met een eigen geschiedenis, geen beschrijving van moleculen. Het is de moeite waard om het op zijn eigen voorwaarden te leren kennen. Het ‘kwantum’ noemen zou hooguit een metafoor zijn, en het bewijs in dit artikel ondersteunt geen letterlijke link. Waar je beoefening wél mee te maken heeft, is gewone, meetbare fysiologie, zoals het langzamere ademen wanneer je een lange klank op je uitademing draagt. Ben je benieuwd naar de natuurkunde van klank en trilling in je lichaam, dan legt Wat resonantie echt is die uit zonder kwantumtaal. Hoe verstrengeling echt werkt, lees je in Kwantumverstrengeling uitgelegd, zonder mystiek.

Resonance Heritage Qi is een persoonlijke, door muziek ondersteunde beoefening, geïnspireerd op Liu Zi Jue: ermee verbonden, maar geen vervanging van de traditionele vorm of van lessen bij een leraar of lerares uit die traditie.

Bronnen

1. Klinman JP, Kohen A, 2013. Hydrogen tunneling links protein dynamics to enzyme catalysis. Annual Review of Biochemistry 82:471–496. https://doi.org/10.1146/annurev-biochem-051710-133623
2. Engel GS, Calhoun TR, Read EL, Ahn TK, Mančal T, Cheng YC, Blankenship RE, Fleming GR, 2007. Evidence for wavelike energy transfer through quantum coherence in photosynthetic systems. Nature 446:782–786. https://doi.org/10.1038/nature05678
3. Duan HG, Prokhorenko VI, Cogdell RJ, Ashraf K, Stevens AL, Thorwart M, Miller RJD, 2017. Nature does not rely on long-lived electronic quantum coherence for photosynthetic energy transfer. Proceedings of the National Academy of Sciences 114:8493–8498. https://doi.org/10.1073/pnas.1702261114
4. Cao J, Cogdell RJ, Coker DF, Duan HG, Hauer J, Kleinekathöfer U, et al., 2020. Quantum biology revisited. Science Advances 6:eaaz4888. https://doi.org/10.1126/sciadv.aaz4888
5. Jha A, Zheng F, Liu Z, Mukamel S, Thorwart M, Miller RJD, Duan HG, 2026. Quantum coherent dynamics in photosynthetic protein complexes. Chemical Society Reviews 55:1089–1130. https://doi.org/10.1039/d5cs00948k
6. Hore PJ, Mouritsen H, 2016. The radical-pair mechanism of magnetoreception. Annual Review of Biophysics 45:299–344. https://doi.org/10.1146/annurev-biophys-032116-094545
7. Xu J, Jarocha LE, Zollitsch T, Konowalczyk M, Henbest KB, Richert S, et al., 2021. Magnetic sensitivity of cryptochrome 4 from a migratory songbird. Nature 594:535–540. https://doi.org/10.1038/s41586-021-03618-9
8. Xu J, Ameerjan ABP, Hungerland J, Langebrake G, Ravnsborg T, Jensen ON, et al., 2025. Cryptochrome 4b protein is probably irrelevant for radical pair-based magnetoreception in the European robin. Journal of the Royal Society Interface 22:20250176. https://doi.org/10.1098/rsif.2025.0176
9. Hore PJ, 2026. A hybrid compass mechanism combining radical pairs and magnetite crystals. Proceedings of the National Academy of Sciences 123:e2524093123. https://doi.org/10.1073/pnas.2524093123
10. Tegmark M, 2000. Importance of quantum decoherence in brain processes. Physical Review E 61:4194–4206. https://doi.org/10.1103/PhysRevE.61.4194

Over de kwaliteit van de bronnen: [1], [4], [5] en [6] zijn overzichtsartikelen; [2], [3], [7] en [8] zijn oorspronkelijke laboratoriumstudies; [9] is een theoretisch voorstel; [10] is een theoretische berekening waarvan voorstanders van kwantumbreinmodellen details betwisten (zie ons artikel over Orch-OR). Het bewijs voor het vogelkompas komt vooral van geïsoleerde eiwitten en uit de theorie, niet van een volledig aangetoond mechanisme in levende vogels. Geen van deze bronnen onderzoekt menselijke gezondheid of qigong.