Kwantumverstrengeling uitgelegd, zonder mystiek

Auteur: Raymond Hackland · Laatst nagekeken: 18 oktober 2026 · Leestijd: ongeveer 6 minuten

In het kort

• Waar het over gaat: Verstrengeling betekent dat twee deeltjes één gezamenlijke kwantumtoestand delen. Meet je ze allebei, dan hangen de uitkomsten sterker samen dan welk ‘vooraf afgesproken plan’ ook kan verklaren.
• Wat het onderzoek zegt: Dit is een van de best geteste voorspellingen in de natuurkunde en leverde in 2022 de Nobelprijs voor de Natuurkunde op. Dezelfde natuurkunde laat ook zien dat je met verstrengeling geen berichten, energie of invloed kunt versturen.
• Wat het betekent voor je beoefening: Niets medisch en niets mystieks. Verstrengeling is een fascinerend feit over piepkleine, zorgvuldig afgeschermde systemen. Onze beoefening doet geen kwantumclaims.

Wat de wetenschap zegt

Label voor dit deel: Goed onderzocht.

Een paar handschoenen, en waarom verstrengeling vreemder is. Stel je voor dat iemand van een paar handschoenen er één in elk van twee dozen stopt en de ene doos naar Amsterdam stuurt en de andere naar Tokio. Je opent jouw doos, vindt een linkerhandschoen en weet meteen dat de andere de rechter is. Er is niets gereisd; het antwoord lag vanaf het begin vast. Verstrengelde deeltjes lijken daar eerst op: meet je de spin of polarisatie van het ene, dan kun je de uitkomst van zijn partner voorspellen. Het verschil zie je pas als je veel metingen langs verschillende richtingen vergelijkt.

De test van Bell. In 1964 liet natuurkundige John Bell zien: als de uitkomsten vooraf vastlagen, zoals bij de handschoenen, en niets sneller dan het licht tussen beide kanten kon reizen, dan moesten de verbanden onder een bepaalde grens blijven, nu de ongelijkheid van Bell genoemd. De kwantummechanica voorspelt dat verstrengelde deeltjes die grens kunnen overschrijden [1]. Zo werd een filosofisch meningsverschil tussen Einstein en Bohr iets wat je in een lab kunt testen.

De experimenten. John Clauser en Stuart Freedman voerden in 1972 de eerste zo’n test uit met verstrengelde fotonen. Het team van Alain Aspect veranderde begin jaren tachtig de meetinstellingen terwijl de fotonen onderweg waren, zodat er geen signaal op tijd tussen beide kanten kon reizen. De groep van Anton Zeilinger voerde later enkele van de eerste demonstraties uit van kwantumteleportatie (1997) en van verstrengelingsoverdracht (entanglement swapping). Allemaal vonden ze de kwantumvoorspelling terug, en de drie deelden de Nobelprijs van 2022 [1].

Vroege experimenten lieten ‘mazen’ open, zoals detectoren die veel fotonen misten. In 2015 dichtte een team in Delft de belangrijkste mazen tegelijk, met elektronspins in twee labs op 1,3 kilometer afstand van elkaar; de ongelijkheid van Bell werd nog steeds geschonden [2]. Tussen 2015 en 2017 lukte het in totaal vier groepen, waarvan één onder leiding van Zeilinger, om beide belangrijkste mazen tegelijk te dichten [1]. In 2017 stuurde een Chinees team verstrengelde fotonen vanaf een satelliet naar twee grondstations op 1203 kilometer van elkaar en zag opnieuw de schending [3].

Wat het niet doet: signalen versturen. Dit is het deel dat populaire verhalen vaak overslaan. Ieder van de twee ziet op zichzelf volkomen willekeurige uitkomsten. Het verband verschijnt pas als je de twee lijsten bij elkaar brengt en vergelijkt, en daarvoor heb je een gewoon kanaal nodig, zoals een telefoontje of een e-mail. Natuurkundigen hebben zorgvuldig aangetoond dat kwantummetingen geen informatie sneller dan het licht kunnen overbrengen [4]. Verstrengeling kan dus geen berichten, energie, intenties of helende invloeden van de ene plek naar de andere brengen.

Waarom het zo kwetsbaar is. Verstrengeling blijft alleen bestaan zolang de deeltjes afgeschermd zijn van hun omgeving. Elke botsing met een luchtmolecuul, elk beetje warmte of licht verstrengelt het systeem met zijn omgeving en wist de fijne verbanden uit. Natuurkundigen noemen dit decoherentie [5]. In één experiment werd de interferentie van grote moleculen (fullerenen) steeds zwakker naarmate er meer gas in het apparaat werd gelaten, precies zoals de decoherentietheorie voorspelt [6]. Daarom hebben kwantumexperimenten vacuümkamers, extreme kou of zorgvuldige afscherming nodig, en daarom zijn kwantumcomputers zo moeilijk te bouwen.

Waar populaire beweringen verder gaan dan het bewijs

Label voor dit deel: Speculatief.

Beweringen dat verstrengeling mensen, intenties of genezers met hun cliënten verbindt, gaan ver voorbij de natuurkunde. Veel mensen vinden deze ideeën betekenisvol, en de wens om een gevoel van verbondenheid te beschrijven is begrijpelijk. Maar de natuurkunde wijst de andere kant op:

• ‘We zijn allemaal verstrengeld, dus we zijn allemaal verbonden.’ Verstrengeling is echt, voor zorgvuldig geprepareerde deeltjes. In warme, natte, drukke omgevingen zoals een menselijk lichaam of een kamer vol mensen wordt ze extreem snel vernietigd [5, 6].
• ‘Genezing op afstand werkt via verstrengeling.’ Zelfs perfect verstrengelde deeltjes kunnen geen signaal of energie overbrengen [4]. Verstrengeling biedt geen mechanisme om iets naar een ander mens te sturen.
• ‘Je gedachten veranderen materie via verstrengeling.’ In geen van de hier geciteerde experimenten spelen gedachten of intenties een rol. De uitkomsten komen van detectoren en meetinstellingen [1, 2].
• ‘Kwantumverstrengeld water, hangers of middeltjes.’ ‘Verstrengeld’ is geen eigenschap die een product op de plank kan bewaren; die zou vrijwel meteen decoheren [5]. Zulke producten gebruiken een woord uit de natuurkunde, zonder de natuurkunde.

Wat natuurkundigen bedoelen met ‘waarneming’ en waarom dat niets met bewustzijn te maken heeft, lees je in ons artikel ‘Kwantumgenezing’ en het waarnemerseffect: wat natuurkundigen echt bedoelen.

Wat dit met de Zes Helende Klanken, qigong en neigong te maken heeft

Label voor dit deel: Alleen traditie (voor qigongbegrippen) · Speculatief (voor elke kwantumlink).

Rechtstreeks: niets. Resonance Heritage Qi doet geen kwantumclaims. Niets in Liu Zi Jue, qigong of neigong hangt af van verstrengeling, en niets aan verstrengeling vertelt ons iets over deze beoefeningen.

Qigong- en neigongtradities spreken over qi, over de verbinding tussen lichaam en adem en soms tussen mensen. Dat zijn traditionele begrippen met hun eigen lange geschiedenis, en het is de moeite waard om ze op hun eigen voorwaarden te leren kennen. Een koppeling met verstrengeling kan altijd alleen een metafoor zijn; de natuurkunde ondersteunt geen letterlijke verbinding. Maakt het woord ‘resonance’ in onze naam je nieuwsgierig? Ons artikel Wat resonantie echt is legt de gewone natuurkunde van resonantie uit, en die is iets heel anders dan verstrengeling.

Resonance Heritage Qi is een persoonlijke, door muziek ondersteunde beoefening, geïnspireerd op Liu Zi Jue: ermee verbonden, maar geen vervanging van de traditionele vorm of van lessen bij een leraar of lerares uit die traditie. Wat het biedt, is adem, klank, beweging en aandacht, geen kwantumeffecten. Voor andere kwantumclaims over lichaam en geest, zie Kwantumbiologie: wat echt is, en waarom je lichaam geen kwantumcomputer is en Kwantumbewustzijn: Orch-OR van Penrose en Hameroff, eerlijk bekeken.

Bronnen

1. Nobel Committee for Physics, 2022. Scientific background on the Nobel Prize in Physics 2022: “For experiments with entangled photons, establishing the violation of Bell inequalities and pioneering quantum information science”. The Royal Swedish Academy of Sciences, 4 October 2022. https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2022/advanced-information/
2. Hensen B, Bernien H, Dréau AE, Reiserer A, Kalb N, Blok MS, et al., 2015. Loophole-free Bell inequality violation using electron spins separated by 1.3 kilometres. Nature 526:682–686. https://doi.org/10.1038/nature15759
3. Yin J, Cao Y, Li Y-H, Liao S-K, Zhang L, Ren J-G, et al., 2017. Satellite-based entanglement distribution over 1200 kilometers. Science 356:1140–1144. https://doi.org/10.1126/science.aan3211
4. Peres A, Terno DR, 2004. Quantum information and relativity theory. Reviews of Modern Physics 76:93–123. https://doi.org/10.1103/RevModPhys.76.93
5. Zurek WH, 2003. Decoherence, einselection, and the quantum origins of the classical. Reviews of Modern Physics 75:715–775. https://doi.org/10.1103/RevModPhys.75.715
6. Hornberger K, Uttenthaler S, Brezger B, Hackermüller L, Arndt M, Zeilinger A, 2003. Collisional decoherence observed in matter wave interferometry. Physical Review Letters 90:160401. https://doi.org/10.1103/PhysRevLett.90.160401

Over de kwaliteit van de bronnen: [1] is de technische samenvatting van het Nobelcomité zelf en het beste overzicht van de experimenten van Clauser, Aspect en Zeilinger tot en met de mazenvrije tests. [2] en [3] zijn oorspronkelijke experimenten in toonaangevende tijdschriften. [4] en [5] zijn grote overzichtsartikelen in Reviews of Modern Physics; [6] is een oorspronkelijk experiment. Het zijn natuurkundige bronnen: geen ervan onderzoekt mensen, gezondheid of qigong.