Neuriën en stikstofmonoxide in de neus

Auteur: Raymond Hackland · Laatst nagekeken: 18 oktober 2026 · Leestijd: ongeveer 6 minuten

In het kort

• Waar het om gaat: Je bijholtes maken een gas aan dat stikstofmonoxide (NO) heet. Als je neuriet met je mond dicht, helpt de trillende lucht om dat gas uit de bijholtes naar je neus te spoelen, waar het gemeten kan worden.
• Wat het onderzoek zegt: Kleine labstudies uit één onderzoeksnetwerk vonden steeds weer dat neuriën het NO in de neus kort verhoogt, in de eerste studie ongeveer 15 keer. Dat dit iets voor je gezondheid doet, is niet aangetoond.
• Wat het betekent voor je beoefening: Neuriën is een fijne, zachte manier om adem en trilling te verkennen. Het is geen techniek om iets te voorkomen of te behandelen, en het effect is een korte spoeling, geen blijvende stijging.

Wat de traditie zegt

Dit deel beschrijft traditie, geen wetenschap. Neuriën en klanken met gesloten mond komen voor in veel adem- en meditatietradities over de hele wereld. In de Chinese qigongtraditie werkt Liu Zi Jue, de Zes Helende Klanken, met lange, stemhebbende of gefluisterde uitademingen; in de traditionele leer hoort bij elk daarvan een orgaan, en bij vijf ervan ook een emotie; de klank van de drievoudige verwarmer, xi, heeft er klassiek geen (in mijn eigen beoefening werk ik ermee als een weg ‘van versnippering naar harmonie’). Deze tradities zijn ontstaan lang voordat iemand gassen in de neus kon meten, en hun lessen zijn niet gebaseerd op stikstofmonoxide. Het onderzoek hieronder is een apart, modern verhaal dat toevallig vergelijkbaar terrein raakt.

Wat de wetenschap zegt

Waar het stikstofmonoxide vandaan komt. In 1995 meldden onderzoekers van het Karolinska Instituut in Stockholm dat het slijmvlies van de menselijke bijholtes (de met lucht gevulde holtes rond de neus) voortdurend stikstofmonoxide aanmaakt, en dat de lucht in de bijholtes er zeer hoge concentraties van bevat [1]. Op basis van de bekende eigenschappen van NO opperden de auteurs dat het zou kunnen helpen de bijholtes vrij van bacteriën te houden. Dat was een hypothese over de normale fysiologie, geen bevinding over een behandeling.

Dezelfde groep meldde later dat lucht uit de neus, met dat NO erin, in de longen terechtkomt als we door de neus inademen. In een kleine studie lagen de zuurstofwaarden die via de huid werden gemeten bij zes van de acht gezonde vrijwilligers ongeveer 10% hoger bij neusademhaling dan bij mondademhaling [2]. Dat is een van de redenen waarom onderzoekers geïnteresseerd zijn in neusademhaling, al was het een kleine, vroege studie.

De bevinding over neuriën. In 2002 testten Eddie Weitzberg en Jon Lundberg een eenvoudig idee: als de bijholtes NO opslaan achter kleine openingen (de ostia), helpt de trillende luchtstroom van neuriën dan om ze te ventileren? Tien gezonde vrijwilligers ademden met een vaste stroomsnelheid uit door de neus, stil of neuriënd. Tijdens het neuriën was het NO in de neus 15 keer hoger dan bij stil uitademen [3]. Een fysiek model van een neus en bijholte liet hetzelfde zien: een trillende luchtstroom verhoogde de gasuitwisseling tussen de twee holtes enorm.

Wat er precies gebeurt. Een vervolgstudie, ook bij tien gezonde mensen, vond dat één keer neuriën een grote NO-piek geeft die daarna afneemt [4]. Als mensen een paar keer achter elkaar neuriden, werd de piek steeds kleiner, en pas na ongeveer drie minuten stilte was hij helemaal hersteld. Toen de NO-aanmaak in het neusslijmvlies met een medicijn werd geblokkeerd, veranderde de neuriepiek niet. De onderzoekers concludeerden dat neuriën zorgt voor een snelle gasuitwisseling met de bijholtes: het laat NO vrij dat zich daar al had opgehoopt. De grootte van de bijholteopeningen maakte het meeste uit, en ook de toonhoogte van het neuriën speelde een rol.

Een andere studie mat het NO na vijf keer neuriën achter elkaar. Bij 18 gezonde vrijwilligers was het NO in de neus bij rustig ademen daarna gemiddeld 16% lager dan ervoor [5]. De bijholtes waren deels leeggemaakt. Akoestische modellen van de KTH in Stockholm verklaarden later het mechanisme: de geluidsdruk in de neusholte laat de lucht in de bijholteopening heen en weer trillen, waardoor NO-rijke lucht naar buiten wordt gepompt [6].

Waar onderzoekers het voor gebruiken. Het belangrijkste praktische gebruik is tot nu toe diagnostisch. Bij 59 mensen met allergische rinitis hadden degenen bij wie het NO niet steeg tijdens het neuriën veel vaker tekenen van afgesloten bijholteopeningen bij endoscopie (9 van de 11, tegenover 1 van de 22 bij wie het wel steeg) [7]. Een overzichtsartikel uit 2013 besprak neuriën tijdens de meting van NO in de neus als mogelijk klinisch hulpmiddel, maar merkte op dat verschillende meetmethoden en andere verstorende factoren het gebruik nog lastig maken [8].

Hoe sterk is dit bewijs? Het neurie-effect zelf is herhaaldelijk gemeten en natuurkundig goed verklaard. Maar de studies zijn klein (10 tot 59 mensen), de meeste komen uit één nauw verbonden groep Zweedse en Italiaanse onderzoekers, en ze meten gaswaarden, geen gezondheidsuitkomsten. Daarom heeft dit artikel het label Eerste aanwijzingen.

Waar populaire beweringen verder gaan dan het bewijs

Misschien heb je online gelezen dat neuriën „stikstofmonoxide boost” en daardoor beschermt tegen verkoudheid, bijholteklachten oplost of je immuunsysteem versterkt. Dat laat het onderzoek niet zien:

• Het is vrijlaten, geen extra aanmaak. De studies laten zien dat neuriën NO naar buiten spoelt dat al in de bijholtes was opgeslagen. Herhaald neuriën leegt de voorraad, en die heeft daarna minuten nodig om weer aan te vullen [4, 5].
• Gaswaarden zijn geen gezondheidsuitkomsten. Geen van de studies die hier worden genoemd heeft getest of neuriën een ziekte voorkomt of verkort.
• Eén geval is geen bewijs. Een veelgedeeld artikel uit 2006 beschrijft één persoon met chronische bijholteklachten die verbetering meldde na lange dagelijkse neuriesessies [9]. Het verscheen in een tijdschrift voor hypotheses, had geen vergelijkingsgroep en kan geen oorzaak en gevolg aantonen. De auteur presenteerde het als een hypothese die nog getest moest worden.
• Labeigenschappen zijn geen persoonlijke effecten. Van NO is bekend dat het bacteriën remt, en daarom vermoeden onderzoekers dat het helpt gezonde bijholtes schoon te houden [1]. Daaruit volgt niet dat een paar minuten neuriën je kans op een infectie verandert.

De eerlijke samenvatting: neuriën doet iets echts en meetbaars in je neus. Of dat voor je gezondheid uitmaakt, is een open vraag.

Wat dit met de Zes Helende Klanken, qigong en neigong te maken heeft

Label voor dit deel: Eerste aanwijzingen (de bevindingen over neuriën) · Alleen traditie (begrippen uit qigong en neigong).

Het verband is echt, maar indirect. De studies maten neuriën door de neus: mond dicht, de lucht gaat door de neus naar buiten [3, 4]. In de vormen van Liu Zi Jue die wij kennen, worden alle zes klanken door de mond uitgeademd, dus de bevindingen over stikstofmonoxide gelden er niet automatisch voor. Geen van de hier geciteerde studies heeft Liu Zi Jue, qigong of neigong onderzocht.

Qigong- en neigongtradities (‘innerlijk werk’) hechten waarde aan langzaam, stil ademen en aan aandacht voor wat je vanbinnen voelt, en Liu Zi Jue koppelt in de traditionele theorie elke klank aan een orgaan, en de meeste ook aan een emotie. Dat zijn traditionele begrippen met een eigen geschiedenis, geen bevindingen over gassen in de neus. Zeggen dat neuriën ‘de qi beweegt’, of dat stikstofmonoxide qi ‘is’, haalt twee heel verschillende soorten verklaring door elkaar. Het is hooguit een metafoor.

Wat ze wel delen, is klank die op een lange, langzame uitademing wordt gedragen, en interesse in hoe trilling voelt in je gezicht, hoofd en borst. Resonance Heritage Qi is een persoonlijke, door muziek ondersteunde beoefening, geïnspireerd op Liu Zi Jue: ermee verbonden, maar geen vervanging van de traditionele vorm of van lessen bij een leraar of lerares uit die traditie. Sommige beoefenaars neuriën graag zachtjes met gesloten mond tussen de klanken door, als moment van resonantie en rust. Doe je dat ook, geniet er dan van om wat het is, zonder een gezondheidseffect te verwachten.

Probeer het rustig uit (optioneel)

1. Ga comfortabel zitten en adem rustig in door je neus.
2. Sluit je lippen en adem langzaam uit op een zachte, lage „mmm”, op een toonhoogte en volume die prettig voelen.
3. Merk op waar je de trilling voelt: lippen, neus, wangen, voorhoofd, borst.
4. Rust uit met een paar stille ademhalingen en herhaal dit drie tot vijf keer.

Forceer je adem nooit. Word je duizelig, licht in je hoofd of voel je je ongemakkelijk, stop dan en adem gewoon door. Als je neus verstopt is, voelt neuriën door de neus misschien niet prettig; je hoeft niets te forceren.

Bronnen

1. Lundberg JO, Farkas-Szallasi T, Weitzberg E, Rinder J, Lidholm J, Änggård A, Hökfelt T, Lundberg JM, Alving K, 1995. High nitric oxide production in human paranasal sinuses. Nature Medicine 1(4):370–373. https://doi.org/10.1038/nm0495-370
2. Lundberg JO, Settergren G, Gelinder S, Lundberg JM, Alving K, Weitzberg E, 1996. Inhalation of nasally derived nitric oxide modulates pulmonary function in humans. Acta Physiologica Scandinavica 158(4):343–347. https://doi.org/10.1046/j.1365-201X.1996.557321000.x
3. Weitzberg E, Lundberg JO, 2002. Humming greatly increases nasal nitric oxide. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine 166(2):144–145. https://doi.org/10.1164/rccm.200202-138BC
4. Maniscalco M, Weitzberg E, Sundberg J, Sofia M, Lundberg JO, 2003. Assessment of nasal and sinus nitric oxide output using single-breath humming exhalations. European Respiratory Journal 22(2):323–329. https://doi.org/10.1183/09031936.03.00017903
5. Maniscalco M, Sofia M, Weitzberg E, Carratù L, Lundberg JO, 2003. Nasal nitric oxide measurements before and after repeated humming maneuvers. European Journal of Clinical Investigation 33(12):1090–1094. https://doi.org/10.1111/j.1365-2362.2003.01277.x
6. Granqvist S, Sundberg J, Lundberg JO, Weitzberg E, 2006. Paranasal sinus ventilation by humming. Journal of the Acoustical Society of America 119(5 Pt 1):2611–2617. https://doi.org/10.1121/1.2188887
7. Maniscalco M, Sofia M, Weitzberg E, De Laurentiis G, Stanziola A, Rossillo V, Lundberg JO, 2004. Humming-induced release of nasal nitric oxide for assessment of sinus obstruction in allergic rhinitis: pilot study. European Journal of Clinical Investigation 34(8):555–560. https://doi.org/10.1111/j.1365-2362.2004.01384.x
8. Maniscalco M, Pelaia G, Sofia M, 2013. Exhaled nasal nitric oxide during humming: potential clinical tool in sinonasal disease? Biomarkers in Medicine 7(2):261–266. https://doi.org/10.2217/bmm.13.11
9. Eby GA, 2006. Strong humming for one hour daily to terminate chronic rhinosinusitis in four days: a case report and hypothesis for action by stimulation of endogenous nasal nitric oxide production. Medical Hypotheses 66(4):851–854. https://doi.org/10.1016/j.mehy.2005.11.035

Over de kwaliteit van de bronnen: De neuriestudies zijn kleine lab- en pilotstudies (10 tot 59 deelnemers), bijna allemaal uit één verbonden Zweeds-Italiaans onderzoeksnetwerk, zonder grote onafhankelijke herhaling. Ze meten stikstofmonoxidewaarden, geen gezondheidsuitkomsten. Bron [9] is één ongecontroleerd casusverslag en wordt alleen genoemd om te laten zien waarom het geen bewijs van nut is.