Kippenvel en ontroering: muziek en beloning

Bewijslabel: Goed onderzocht (muzikaal genot en de beloningsgebieden van de hersenen)

Bewijslabel: Eerste aanwijzingen (de rol van dopamine; kippenvel en tranen)

Het eerste label geldt voor de hoofdbevinding: muzikaal genot gaat samen met activiteit in de beloningsgebieden van de hersenen. Dat is met verschillende methoden gevonden en in 17 hersenscanexperimenten die een meta-analyse heeft samengevoegd, de meeste uit labs buiten het onderzoeksnetwerk Montreal–Barcelona. Het betekent niet dat de studies groot waren of dat muziek iets behandelt. Gemeten werd genot in het lab, niet gezondheid. Het tweede geldt voor de rol van dopamine, die berust op twee kleine studies uit één onderzoeksnetwerk, en voor hoe kippenvel verschilt van tranen, wat op één studie berust.

Auteur: Raymond Hackland · Laatst nagekeken: 21 oktober 2026 · Leestijd: ongeveer 10 minuten

In het kort

Waar het over gaat: Een rilling over je rug, kippenvel, een brok in je keel, tranen: sommige muziek raakt ons zo dat ons lichaam meedoet. Dit artikel bekijkt wat onderzoekers hebben gemeten als dat gebeurt, wat de Chinese traditie zegt over klank, emotie en geest, en hoe beide naast de ervaring staan van ontroerd worden in een door muziek ondersteunde beoefening. Het hoort bij onze reeks Muziek & Toon, die begint met Muziek en stress: wat meer dan 100 studies laten zien.

Wat het onderzoek zegt: Intens muzikaal genot gaat samen met activiteit in hetzelfde netwerk in de hersenen dat reageert op eten en andere beloningen [1, 4]. Twee studies uit hetzelfde onderzoeksnetwerk verbonden het met dopamine, een signaalstof in dat netwerk (Eerste aanwijzingen): de ene mat bij acht mensen het vrijkomen ervan op het hoogtepunt van het genot [2], de andere veranderde het met medicijnen in een dubbelblinde studie met 27 mensen, waardoor veranderde hoeveel genot ze aangaven [3]. Niet iedereen krijgt kippenvel, en sommige gezonde mensen beleven veel minder genot aan muziek dan de meeste mensen [3, 5]. Kippenvel en tranen lijken twee verschillende soorten hoogtepunt te zijn, maar dat komt uit één enkele studie (Eerste aanwijzingen) [6].

Wat het betekent voor je beoefening: Ontroerd worden door muziek is een echte, meetbare reactie, geen verbeelding. Maar het is geen teken dat een oefening ‘werkt’, en als het uitblijft, is dat geen teken dat ze niet werkt. Deze studies maten genot in het lab, niet gezondheid.

Wat de wetenschap zegt

Label voor dit deel: 🟢 Goed onderzocht (muzikaal genot en activiteit in de beloningsgebieden van de hersenen) · 🟡 Eerste aanwijzingen (waar aangegeven: de rol van dopamine; kippenvel en tranen).

Wat onderzoekers bedoelen met ‘kippenvel’

In dit onderzoek is een ‘chill’, in het Nederlands meestal kippenvel of een rilling, een korte lichamelijke golf tijdens muziek: een rilling over je rug, kippenvel, soms een tinteling over je huid [1, 6]. Onderzoekers werken er graag mee omdat het korte, duidelijke momenten zijn die mensen kunnen melden op het moment zelf, bijvoorbeeld met een druk op een knop [3, 6]. Een tweede soort hoogtepunt, ‘tranen’, omvat huilen of een brok in de keel [6]. In twee van de studies hieronder [1, 6] kwamen de hoogtepunten vooral voor bij muziek die de deelnemers zelf hadden gekozen; in een derde deden popsongs die de onderzoekers hadden gekozen het ongeveer even goed [3].

2001: kippenvel en de beloningsgebieden van de hersenen

Anne Blood en Robert Zatorre van McGill University in Montreal deden een van de eerste hersenscanstudies naar muzikaal kippenvel [1]. Ze kozen tien studenten (vijf vrouwen, vijf mannen, 20 tot 30 jaar oud) met minstens acht jaar muziekopleiding, die bij bepaalde stukken steevast kippenvel kregen. Iedereen bracht een eigen klassiek stuk mee, zoals het derde pianoconcert van Rachmaninov of Barbers Adagio for Strings. Het stuk van een andere deelnemer diente telkens als vergelijkingsmuziek [1].

Bij 77% van de scans met hun eigen muziek meldden de deelnemers kippenvel, en nooit bij de vergelijkingsmuziek, bij ruis of in stilte [1]. Tijdens het sterkste kippenvel namen hartslag, spieractiviteit en ademhaling toe ten opzichte van de vergelijkingsmuziek [1]. Met PET, een techniek die de doorbloeding in de hersenen volgt, vond het team dat de doorbloeding sterker veranderde naarmate het kippenvel sterker werd, in gebieden die te maken hebben met beloning, motivatie en emotie: het ventrale striatum, de middenhersenen, de amygdala en de orbitofrontale en ventromediale prefrontale cortex [1]. De auteurs merkten op dat deze gebieden ook reageren op eten, seks en verslavende middelen [1].

Dit waren tien musici, gekozen omdat muziek hen sterk raakte. De studie liet zien dat het effect bestaat, niet hoe vaak het voorkomt.

2011: dopamine op het hoogtepunt en ervoor

Label: 🟡 Eerste aanwijzingen (één PET-studie; acht mensen geanalyseerd).

Valorie Salimpoor, Zatorre en collega’s gingen een stap verder [2]. Uit 217 mensen die op advertenties hadden gereageerd, kozen ze tien jonge volwassenen (vijf vrouwen, vijf mannen, 19 tot 24 jaar oud) die kippenvel kregen van instrumentale muziek die ze zelf hadden gekozen; de favoriete muziek van een andere deelnemer diende als vergelijking, muziek die de luisteraar zelf als neutraal had beoordeeld. Twee PET-scans moesten worden weggelaten, dus het resultaat voor dopamine berust op acht mensen [2]. Met een PET-methode die het vrijkomen van dopamine kan meten, vonden ze dat er dopamine vrijkwam in het striatum bij muziek die het hoogste genot opriep: een merkstof die met dopamine concurreert, bond daar ongeveer 6–9% minder dan bij de vergelijkingsmuziek [2]. Hoe sterker het kippenvel, hoe meer genot mensen aangaven (een correlatie van r = 0,71, waarbij 1 perfect zou zijn) [2].

Daarna onderzochten ze dezelfde luisteraars met dezelfde muziek met fMRI, die veranderingen per seconde kan volgen. Twee delen van het striatum speelden een verschillende rol: de nucleus caudatus was actiever in de opbouw naar een hoogtepunt, de nucleus accumbens tijdens het hoogtepunt zelf [2]. Met andere woorden: alleen al het uitkijken naar een favoriet moment in een stuk heeft een eigen beloningssignaal [2].

2019: wie dopamine verandert, verandert muzikaal genot

Label: 🟡 Eerste aanwijzingen (één medicijnenstudie met 27 mensen, uit hetzelfde onderzoeksnetwerk).

Hersenscans laten zien wat samen voorkomt; oorzaken kunnen ze niet aantonen. Daarom deden Laura Ferreri en collega’s in Barcelona een dubbelblind experiment [3]. 27 gezonde vrijwilligers kwamen elk drie keer, met minstens een week ertussen. Elke keer namen ze een capsule in zonder te weten welke: een voorloper van dopamine (levodopa), een medicijn dat bepaalde dopaminereceptoren blokkeert (risperidon), of een placebo. Daarna luisterden ze naar popsongs en naar hun eigen favoriete muziek. Ze gaven doorlopend aan hoeveel genot ze ervoeren, van ‘geen genot’ tot ‘kippenvel’, en hoeveel van hun eigen geld ze voor elk van de popsongs zouden willen betalen [3].

Het doorlopend aangegeven genot, de tijd met kippenvel, een huidgeleidingsmaat voor opwinding tijdens de meest genotvolle momenten en het geld dat mensen wilden betalen, gingen onder de twee medicijnen in tegengestelde richting: vergeleken met placebo stegen ze met levodopa en daalden ze met risperidon. Statistisch duidelijk waren de verschillen tussen de twee medicijnen [3]. Het algemene oordeel over hoe goed elk nummer beviel, liet alleen een trend zien [3]. De auteurs concluderen dat dopamine een oorzakelijke rol speelt bij muzikaal genot [3]. De medicijnen waren onderzoeksinstrumenten, gegeven in een klinische onderzoeksomgeving. De studie gaat over hoe genot werkt. Ze is geen aanmoediging om iets in te nemen.

Het grotere beeld: 17 hersenscanstudies over muziek

Een meta-analyse van Mas-Herrero, Zatorre en collega’s uit 2021 voegde de resultaten van hersenscans uit 17 studies over muziek (330 deelnemers) en 21 over eten (373 deelnemers) samen [4]. Elf van de 17 muziekexperimenten kwamen uit labs buiten de groepen in Montreal en Barcelona waar de meeste studies hierboven vandaan komen [4]. Muziek en eten activeerden allebei een gedeelde groep beloningsgebieden, waaronder de ventromediale prefrontale cortex, het ventrale striatum en de insula. Elk had ook een eigen patroon, muziek onder meer in gebieden voor horen en leren [4]. Muziek bootst andere beloningen dus niet zomaar na. Ze bereikt een gedeeld beloningsnetwerk langs haar eigen weg.

Niet iedereen krijgt kippenvel

In het experiment uit 2019 meldden 16 van de 27 deelnemers kippenvel tijdens de placebosessie [3]. In een studie uit 2014 beschreef hetzelfde onderzoeksnetwerk gezonde mensen die weinig genot aan muziek beleefden en er lichamelijk niet op reageerden, terwijl ze muziek normaal waarnamen en normaal reageerden op het winnen van geld [5]. De onderzoekers noemden dit specifieke muzikale anhedonie (‘anhedonie’ betekent een verminderd vermogen om genot te ervaren). Ze zagen het als een teken dat mensen verschillen in hoe muziek hun beloningssysteem bereikt [5]. Krijg je zelden kippenvel van muziek, dan is dat gewone variatie en geen tekortkoming.

Kippenvel en tranen: twee soorten hoogtepunt?

Label: 🟡 Eerste aanwijzingen (één studie, twee aparte groepen).

Kazuma Mori en Makoto Iwanaga in Japan onderzochten naast kippenvel ook tranen [6]. Op basis van een vragenlijst onder 154 studenten vormden ze twee groepen: 32 studenten die bij muziek vaker kippenvel kregen en 34 die vaker tranen hadden. Iedereen luisterde naar drie nummers met tekst die hen eerder hadden geraakt, en naar drie vergelijkingsnummers die een andere deelnemer uit dezelfde groep als eigen nummers had gekozen, toegewezen door de onderzoekers [6]. Beide soorten hoogtepunt werden als genotvol ervaren en gingen samen met diepere ademhaling. Kippenvel ging echter samen met een stijging van de huidgeleiding, een teken van opwinding, tranen juist met langzamere ademhaling terwijl de hartslag steeg [6]. De luisteraars vonden kippenvelnummers vrolijk en verdrietig tegelijk, tranennummers verdrietig en rustiger [6].

De auteurs denken dat kippenvel en tranen twee verschillende hoogtepuntemoties zijn, en stellen dat tranen genot uit verdriet inhouden [6]. Omdat elke groep apart is onderzocht, kunnen de verschillen echter deels aan de mensen liggen in plaats van aan de reactie, een beperking die de auteurs zelf noemen [6]. Dit moet herhaald worden.

Hoe zeker is dit allemaal?

• Stevig: dat intens muzikaal genot samengaat met activiteit in de beloningsgebieden van de hersenen, is gevonden in hersenscanstudies, waaronder 17 experimenten die een meta-analyse heeft samengevoegd, de meeste uit labs buiten het netwerk Montreal–Barcelona [1, 4].
• Minder stevig: het bewijs voor dopamine komt uit twee kleine studies, een PET-studie met acht geanalyseerde mensen en een medicijnenstudie met 27 [2, 3]. Veel van de belangrijkste studies zijn klein, en [1]–[5] delen auteurs uit één verbonden netwerk van onderzoekers in Montreal en Barcelona. Dat is normaal voor een jong vakgebied, maar onafhankelijke herhaling is belangrijk.
• Hier niet onderzocht: geen van deze studies keek naar gezondheid, naar qigong of naar muziek tijdens adem- of bewegingsoefeningen. Ze gebruikten de favoriete muziek van mensen in het lab.

Ons artikel Studietypes uitgelegd: van anekdote tot meta-analyse legt uit waarom een experiment met medicijnen zoals [3] een oorzaak kan aantonen en een scan niet.

Wat de traditie zegt

Label voor dit deel: 🔵 Alleen traditie (traditionele begrippen) · 📜 Gedocumenteerde geschiedenis (de teksten).

De Chinese traditie heeft een eigen, veel oudere taal voor hoe klank, emotie en het innerlijk leven bij elkaar horen. In hoofdstuk 5 van de Suwen, een deel van de medische klassieker Huangdi neijing, krijgt elk van de vijf fasen onder meer een orgaan, een muzikale toon, een stemklank en een emotie. Boosheid hoort bij de lever, vreugde bij het hart, piekeren (思) bij de milt, zorg en verdriet (憂) bij de longen en angst bij de nieren [7]. Hoofdstuk 8 noemt het hart ‘de heerser, waaruit het licht van de geest voortkomt’ (心者，君主之官也，神明出焉) [8]. Shen (神), de geest, is verbonden met het hart. Onze artikelen De Chinese vijf tonen en de Vijf Fasen en Jing, qi en shen: de drie schatten van de innerlijke alchemie leggen deze begrippen uitgebreid uit.

Dit zijn correspondenties binnen een denksysteem: tonen, organen, emoties en seizoenen, ingedeeld in bij elkaar horende groepen. Het zijn geen metingen, en het is een ander soort kennis dan de hersenstudies hierboven. Een hersengebied dat op muziek reageert, is niet het hart, en dopamine is geen shen. We zetten de twee naast elkaar, zonder ze te vermengen.

Wat ik deel, bouwt op eigen wijze voort op deze traditie. Op de hoofdsite verbindt elke immersiedag een orgaan met een emotie en haar tegenhanger, zoals ‘Longen, van verdriet naar moed’ en ‘Nieren, van angst naar wijsheid’ [9]. Die koppelingen zijn de moderne lezing van mijn beoefening. Boosheid en angst komen precies overeen met de lijst in de Suwen; verdriet en piekeren komen ermee overeen afhankelijk van hoe 憂 en 思 worden vertaald (憂 kan verdriet of zorg betekenen). Bij het hart begint de hoofdsite met ongeduld, waar de Suwen vreugde noemt. De drievoudige verwarmer komt in de lijst van de Suwen helemaal niet voor; op de hoofdsite gaat zijn dag ‘van versnippering naar harmonie’, en dat is mijn eigen lezing vanuit de praktijk. Ook de deugden waar je naartoe beweegt (moed, wijsheid enzovoort) staan niet in de lijst, behalve vreugde, die de Suwen als de eigen emotie van het hart noemt. Deze verbanden beschrijven een beoefening, geen effect.

Waar populaire beweringen verder gaan dan het bewijs

Label voor dit deel: 🟠 Speculatief.

• ‘Muziek is een dopamineshot, net als een drug.’ Muziek schakelt delen van hetzelfde beloningsnetwerk in [1, 4], en in twee kleine studies speelde dopamine een rol [2, 3]. Maar een gedeeld netwerk is niet dezelfde ervaring, en de meta-analyse vond ook routes die eigen zijn aan muziek [4].
• ‘Kippenvel betekent dat energie of qi stroomt.’ Kippenvel is een meetbare reactie van lichaam en hersenen op muziek [1, 6]. Niemand heeft qi gemeten, en geen enkele studie verbindt die twee.
• ‘Tranen bij muziek helen.’ Eén studie vond bij tranen door muziek een rustiger ogend ademhalingspatroon, en de auteurs speculeren over catharsis [6]. Dat is één laboratoriumstudie, geen bewijs voor enig gezondheidseffect.
• ‘Als je geen kippenvel voelt, ben je geblokkeerd.’ Veel gezonde mensen krijgen zelden of nooit kippenvel van muziek [3, 5]. Het zegt niets over je beoefening of je gezondheid.
• ‘Bijzondere frequenties geven je kippenvel.’ De studies gebruikten de favoriete opnamen van de deelnemers of gewone popsongs [1, 3, 6]. Geen enkele vergeleek stemmingen of testte solfeggiotonen of 432 Hz; zie Solfeggiofrequenties: waar ze vandaan komen en wat het bewijs zegt.

Wat dit met de Zes Helende Klanken, qigong en neigong te maken heeft

Label voor dit deel: 🟢 Goed onderzocht (muzikaal genot en de beloningsgebieden van de hersenen) · 🟡 Eerste aanwijzingen (dopamine; kippenvel en tranen) · 🔵 Alleen traditie (shen en de koppeling van organen en emoties).

Resonance Heritage Qi is een door muziek ondersteunde beoefening, en de hoofdsite beschrijft hoe je ‘elke klank ervaart als een overgang van schaduwemotie naar lichte deugd’ [9]. Daarom is de vraag terecht wat dit onderzoek zegt over ontroerd worden tijdens de beoefening. Dit zegt het wel, en dit niet:

• Je eigen muziek raakt je vaak het meest, maar niet altijd. In twee van de studies leverde zelfgekozen muziek de meeste hoogtepunten op [1, 6]. In een derde kregen popsongs die de onderzoekers hadden gekozen vergelijkbare genotscores als de eigen favoriete muziek van de deelnemers [3]. Mijn immersies werken met zorgvuldig samengestelde instrumentale playlists voor elke dag [9]. Of gedeelde muziek een groep net zo raakt als iemands eigen lievelingsstuk, is niet onderzocht.
• Uitkijken naar iets telt mee. In één kleine studie had de opbouw naar een bekend hoogtepunt een eigen beloningssignaal (Eerste aanwijzingen) [2]. In de immersies komen op elke nieuwe dag de klanken terug die je al geleerd hebt [9], en zo ontstaat een eigen vertrouwdheid. Dat verband is onze observatie, geen onderzoeksresultaat.
• Het lichaam doet mee. Kippenvel en tranen gaan samen met veranderingen in ademhaling, hartslag en huid [1, 6]. Bij de Zes Helende Klanken luister je niet alleen: de hoofdsite noemt zachte bewegingen, bewuste ademhaling, de resonantie van je stem en visualisatie [9]. Geen enkele studie heeft door muziek opgeroepen emoties in die combinatie onderzocht, en geen enkele studie heeft mijn beoefening onderzocht. Over langzaam ademen bestaat eigen onderzoek; zie Langzaam ademen en hartritmevariabiliteit: wat er echt in je lichaam gebeurt.
• De emotie wordt bewust benoemd. Elke immersiedag staat in het teken van één orgaan, één klank en één emotie [9]. Die opbouw krijgt haar betekenis uit de traditie, 🔵 Alleen traditie, en onderzoek toetst haar niet. De koppeling aan organen is traditionele theorie, geen anatomie (zie Liu Zi Jue: waar de Zes Helende Klanken vandaan komen). Shen en het hart horen bij de innerlijke taal van neigong (zie Jing, qi en shen: de drie schatten van de innerlijke alchemie en Wat is neigong? Een introductie).
• Uitgangspunt. Wat muziek gemiddeld doet met stressmaten, lees je in Muziek en stress: wat meer dan 100 studies laten zien.

Beide soorten kennis tellen hier. Het lab laat zien dat ontroerd worden door muziek echt is en een biologie heeft. De beoefening geeft die ervaring een plek, een structuur en een betekenis. Het een vervangt het ander niet. Raakt iets je tijdens de beoefening, dan is dat het opmerken waard. Het is geen bewijs dat iets werkt, en raakt niets je, dan is dat geen teken dat er iets mis is.

Bij muziek- en ademoefeningen kunnen sterke gevoelens opkomen. Doe het rustig aan en neem een pauze als je die nodig hebt. Heb je gezondheidsklachten, lees dan eerst Wie voorzichtig moet zijn met ademoefeningen voordat je begint.

Resonance Heritage Qi is een persoonlijke, door muziek ondersteunde beoefening, geïnspireerd op Liu Zi Jue: ermee verbonden, maar geen vervanging van de traditionele vorm of van lessen bij een leraar of lerares uit die traditie. Geen enkele studie heeft haar onderzocht, en we doen geen uitspraken over haar effecten.

Vond je dit artikel waardevol? Haal dan mijn gratis oefengids voor de zes klanken in huis. Schrijf je hieronder in, bevestig je e-mailadres en hij komt eraan.

Bronnen

1. Blood AJ, Zatorre RJ, 2001. Intensely pleasurable responses to music correlate with activity in brain regions implicated in reward and emotion. Proceedings of the National Academy of Sciences USA 98(20):11818–11823. https://doi.org/10.1073/pnas.191355898
2. Salimpoor VN, Benovoy M, Larcher K, Dagher A, Zatorre RJ, 2011. Anatomically distinct dopamine release during anticipation and experience of peak emotion to music. Nature Neuroscience 14(2):257–262. https://doi.org/10.1038/nn.2726
3. Ferreri L, Mas-Herrero E, Zatorre RJ, Ripollés P, Gomez-Andres A, Alicart H, et al., 2019. Dopamine modulates the reward experiences elicited by music. Proceedings of the National Academy of Sciences USA 116(9):3793–3798. https://doi.org/10.1073/pnas.1811878116
4. Mas-Herrero E, Maini L, Sescousse G, Zatorre RJ, 2021. Common and distinct neural correlates of music and food-induced pleasure: a coordinate-based meta-analysis of neuroimaging studies. Neuroscience & Biobehavioral Reviews 123:61–71. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2020.12.008
5. Mas-Herrero E, Zatorre RJ, Rodriguez-Fornells A, Marco-Pallarés J, 2014. Dissociation between musical and monetary reward responses in specific musical anhedonia. Current Biology 24(6):699–704. https://doi.org/10.1016/j.cub.2014.01.068
6. Mori K, Iwanaga M, 2017. Two types of peak emotional responses to music: the psychophysiology of chills and tears. Scientific Reports 7:46063. https://doi.org/10.1038/srep46063
7. Huangdi neijing Suwen 黃帝內經素問, chapter 5, 陰陽應象大論. Chinese text, Wikisource edition, accessed 20 October 2026. https://zh.wikisource.org/wiki/黃帝內經/素問第二卷
8. Huangdi neijing Suwen 黃帝內經素問, chapter 8, 靈蘭秘典論. Chinese text, Wikisource edition, accessed 20 October 2026. https://zh.wikisource.org/wiki/黃帝內經/素問第三卷
9. Resonance Heritage Qi. Hoofdwebsite (Nederlandse versie): onderdelen ‘Praktijk’ en ‘Immersies’, geraadpleegd op 22 oktober 2026. https://resonanceheritageqi-nl.carrd.co/

Zie ook: Unschuld PU, Tessenow H, 2011. Huang Di Nei Jing Su Wen: An Annotated Translation of Huang Di’s Inner Classic – Basic Questions, 2 vols. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-26698-8.

Over de kwaliteit van de bronnen: [1], [2], [3], [5] en [6] zijn collegiaal getoetste laboratoriumstudies met kleine aantallen deelnemers: 10 in [1], 8 in de PET-analyse van [2], 27 in [3] en twee groepen van 32 en 34 in [6]. [3] is een dubbelblind, placebogecontroleerd cross-overexperiment, hier het sterkste ontwerp voor oorzaak en gevolg. [4] is een meta-analyse van 17 hersenscanexperimenten over muziek en 21 over eten; 11 van de muziekexperimenten komen van andere onderzoeksgroepen. [1]–[5] delen auteurs uit één onderzoeksnetwerk (McGill University in Montreal en de Universiteit van Barcelona en het Bellvitge-instituut), dus onafhankelijke herhaling blijft belangrijk. [6] vergeleek twee aparte groepen. Geen van deze studies mat gezondheidsuitkomsten of onderzocht qigong. [7] en [8] zijn klassieke primaire teksten, gelezen in een openbare Chinese editie (Wikisource dient alleen als tekstverzameling, niet als naslagwerk). De Wikisource-pagina noemt geen basiseditie; daarom hebben we de passages vergeleken met de Sibu congkan-editie van Wang Bings becommentarieerde Suwen in de Song-bewerking door Lin Yi en anderen (重廣補注黄帝内經素問), zoals het Kanripo-project die weergeeft (KR3e0001); de regels komen overeen. De vertalingen zijn van onszelf. Een volledige geannoteerde Engelse vertaling vind je bij Unschuld en Tessenow (hierboven in de lijst); hun weergave van deze passages hebben we niet gecontroleerd. [9] is onze eigen website.

Disclaimer

Dit artikel is alleen bedoeld als algemene informatie. Het is geen medisch advies en vervangt geen diagnose of behandeling door een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener. Qigong en de zes klanken zijn traditionele beoefeningen; we beweren niet dat ze ziektes genezen, behandelen of voorkomen. Heb je een gezondheidsprobleem, ben je zwanger of twijfel je of een oefening bij je past, overleg dan eerst met je arts.