Je eigen stem voelen: beengeleiding en trilling in de borst

Bewijslabel: Goed onderzocht

Bewijslabel: Speculatief (beweringen dat een klank een bepaald orgaan bereikt, laat resoneren of masseert)

Het label Goed onderzocht gaat over de akoestiek en fysiologie van het horen van je eigen stem, over beengeleiding en over de trilling die je stem in je borstwand maakt. Waar en hoe je je stem in de beoefening voelt, is in deze studies niet onderzocht. Het idee dat een klank een bepaald orgaan bereikt, is in een eigen deel als speculatief aangegeven. Niets hiervan is een gezondheidsclaim.

Auteur: Raymond Hackland · Laatst nagekeken: 21 oktober 2026 · Leestijd: ongeveer 10 minuten

In het kort

Waar het over gaat: Als je een klank laat horen, hoor je die niet alleen via de lucht. Een deel bereikt je binnenoor via je schedel, en een deel kun je voelen als een trilling in je keel en borst. Dit artikel legt uit wat er over beide bekend is, en waarom je opgenomen stem je vreemd in de oren klinkt. Het hoort bij onze reeks Muziek & Toon, die begint met Muziek en stress: wat meer dan 100 studies laten zien.

Wat het onderzoek zegt: Horen via beengeleiding is sinds de 19e eeuw bekend en goed onderzocht, al is de fysiologie ervan niet helemaal begrepen. De stem die je hoort terwijl je spreekt, is een mengsel van via de lucht en via het bot geleid geluid; daarom klinkt een opname, die alleen het luchtdeel vastlegt, onwennig. Metingen laten zien dat stemgeving de borstwand laat trillen, vooral als weerspiegeling van de trilling van de stembron, en dat deze trillingen bij lagere toonhoogtes sterk genoeg lijken om gevoeld te worden. Geen enkele studie heeft laten zien dat een stemklank een bepaald orgaan bereikt of beïnvloedt.

Wat de praktijk toevoegt: In de beoefening voel je je stem terwijl je hem maakt: in de keel, het gezicht, de borst. Waar en hoe sterk je elke klank voelt, is een beschrijving van de beoefening, geen onderzoeksresultaat.

Wat het betekent voor je beoefening: Het zoemen dat je voelt als je een klank laat horen, is echte natuurkunde en de moeite waard om op te letten. Het is een gewaarwording, geen behandeling van wat dan ook.

Achtergrond

Geluid bereikt je binnenoor (het slakkenhuis, de cochlea) op twee manieren. Meestal gaat het door de lucht je gehoorgang in, beweegt het trommelvlies en de piepkleine gehoorbeentjes van het middenoor, en bereikt zo de cochlea. Dat is luchtgeleiding. Maar de cochlea zit in de schedel, en als de schedel zelf trilt, wordt ook de cochlea geprikkeld. Dat is beengeleiding. Als iemand anders spreekt, komt bijna alles wat je hoort via de lucht binnen. Als je zelf spreekt, is je eigen hoofd een deel van het instrument.

Twee artikelen in de Kennisbank beschrijven het instrument zelf. ‘Klinkers en formanten: de akoestiek van de zes klanken’ legt uit hoe de stemplooien een zoemend geluid maken en hoe de vorm van mond en keel dat filtert. ‘Wat resonantie echt is’ legt uit wat resonantie in de natuurkunde betekent, en waarom ‘deze klank resoneert met je lever’ geen gemeten natuurkunde is. Dit artikel gaat verder waar die twee ophouden: wat er met de trilling van je stem gebeurt in je eigen lichaam.

Wat de wetenschap zegt

Label voor dit deel: 🟢 Goed onderzocht (beengeleiding en het horen van je eigen stem; de trilling van de borstwand is in minder en kleinere studies gemeten, zie hieronder).

Hoe beengeleiding werkt. In een review uit 2005 merken Stefan Stenfelt en Richard Goode op dat horen via beengeleiding sinds de 19e eeuw bekend is, en dat na meer dan een eeuw onderzoek ‘de fysiologie ervan niet helemaal begrepen is’ [3]. Ze noemen vijf factoren die bijdragen: geluid dat in de gehoorgang wordt uitgestraald, de traagheid van de gehoorbeentjes, de traagheid van de vloeistoffen in de cochlea, samendrukking van de wanden van de cochlea, en druk die wordt doorgegeven vanuit de vloeistof rond de hersenen. Daarvan ‘lijkt’ de traagheid van de vloeistof in de cochlea ‘het belangrijkst’ [3]. Een later overzicht van Stenfelt voegt toe dat via het bot geleid geluid, langs welke weg ook, ‘uiteindelijk een golfbeweging op het basilair membraan geeft die lijkt op die van via de lucht geleid geluid’ [4]: in de cochlea wordt het op dezelfde manier gehoord. Bij lage frequenties beweegt de schedel als een star geheel; bij hogere frequenties trilt hij op complexere manieren [4]. Van deze twee artikelen hebben we de samenvattingen gelezen, niet de volledige teksten.

Je eigen stem bereikt je langs beide wegen. Een Zweeds team onder leiding van de Chalmers University of Technology mat hoeveel van iemands eigen stem via het bot binnenkomt en hoeveel via de lucht [2]. Het ontwierp een grote oorkap die via de lucht geleid geluid buitenhield en tegelijk het occlusie-effect (zie hieronder) klein hield. Met de oorkap op weerspiegelde het geluid in de gehoorgang het via het bot geleide deel van de eigen stem; het via de lucht geleide deel werd gemeten bij de ingang van de open gehoorgang. De deelnemers maakten tien verschillende spraakklanken. Bij de meeste klanken overheerste het via het bot geleide deel van de eigen stem bij frequenties tussen 1 en 2 kHz. De resultaten verschilden wat van klank tot klank, afhankelijk van hoe elke klank werd gevormd, en klanken die op een vergelijkbare manier werden gevormd, gaven vergelijkbare resultaten [2]. We hebben alleen de samenvatting gelezen.

Waarom je opgenomen stem vreemd klinkt. Onderzoekers van de Universiteit van Tokio vatten de verklaring uit eerdere studies samen: de stem die je hoort terwijl je spreekt, bevat zowel beengeleiding als luchtgeleiding, ‘terwijl de opgenomen stem alleen luchtgeleiding bevat’ [1]. De plaats van de microfoon zorgt voor nog meer verschillen [1]. Eerdere studies hadden geprobeerd een opname door filteren te laten klinken als de eigen stem. In hun eerste experiment vonden Kimura en Yotsumoto ‘grote individuele verschillen’ in welk filter het dichtst in de buurt kwam; na drie experimenten concludeerden ze dat ‘er geen algemeen filter is dat de eigen stem voor iedereen kan weergeven’ [1]. Deze studie hebben we volledig gelezen.

Je oren afsluiten verandert wat je hoort. Als de gehoorgang is afgesloten, bijvoorbeeld door een oordopje of een oortelefoon, wordt via het bot geleid geluid anders gehoord; onderzoekers noemen dat het occlusie-effect. Stenfelt en Reinfeldt maten het met ondiep en diep ingebrachte schuimoordopjes en met een oorkap, en vonden dat ‘alle afsluitposities, zelfs een diepe afsluiting van de gehoorgang, merkbare occlusie-effecten gaven’ [5]. We hebben alleen de samenvatting gelezen.

De stem in je keel voelen. Je kunt je stem niet alleen horen maar ook voelen. De onderzoeksgroep voor stemakoestiek van de University of New South Wales stelt een eenvoudig experiment voor: leg je vingers op je hals bij het strottenhoofd en spreek of zing luid, dan voel je de trilling. Bij fluisteren daarentegen ‘trillen de stemplooien niet, maar worden ze dicht bij elkaar gehouden’, en komt het geluid in plaats daarvan van wervelende lucht [6]. Hetzelfde onderscheid geldt voor de zes klanken: stemhebbende klanken worden aangedreven door trillende stemplooien, sisklanken zoals s en sj door wervelende lucht (zie ‘Klinkers en formanten’).

Ook de borstwand trilt. In een studie die in 1983 verscheen, bevestigde de stemonderzoeker Johan Sundberg kleine versnellingsmeters op de huid boven het midden van het borstbeen van zeven zangers en zangeressen, en vergeleek hij de trilling daar met de trilling op het strottenhoofd en op de luchtpijp er net onder [7]. De trillingen van de borstwand leken vooral voort te komen uit drukschommelingen onder de stemplooien; de mechanische schokken van de stemplooien zelf speelden een ondergeschikte rol, en de resonanties boven en onder de stemplooien leken matig van invloed. De resultaten, schreef hij, wijzen erop dat ‘het de stembron is, in het bijzonder de amplitude van haar grondtoon’, die in de trillingen van de borstwand wordt weerspiegeld. Hun amplitude leek boven de drempel te liggen waarop trilling via de lichaampjes van Pacini in de huid kan worden gevoeld, ‘zolang de grondfrequentie onder ongeveer 300 Hz ligt’ [7]. De sterkte van de trilling, en dus van de gewaarwording, varieerde sterk met de manier waarop de stem werd gevormd, van ‘geperst/gespannen/geforceerd’ via ‘flow’ (vloeiend) tot ‘ademig’ [7]. Sundberg concludeerde dat de gewaarwording van borsttrilling zangers waarschijnlijk kan dienen als ‘een nuttig niet-auditief en daardoor van de ruimte onafhankelijk signaal’ om hun stem te sturen [7]. We hebben alleen de samenvatting gelezen.

Tegenwoordig gemeten met huidsensoren. Nieuwere technologie gebruikt dezelfde trilling. Een onderzoeksgroep van Northwestern University ontwikkelde een zachte, draadloze sensor die op de bovenborst wordt bevestigd en ‘trillingen die met stemgebruik samenhangen’ vastlegt, ‘op een manier die ongevoelig is voor omgevingsgeluid’ [8]. Hun doel was bij te houden hoeveel mensen hun stem gebruiken; we halen het hier alleen aan als recent voorbeeld van het feit dat de trilling van de stem op de borst meetbaar is. We hebben alleen de samenvatting gelezen.

Hoe sterk is dit bewijs? De basale natuurkunde van beengeleiding staat al lang vast en is samengevat in collegiaal getoetste reviews [3, 4], al is de fysiologie ervan nog niet helemaal begrepen [3]. Dat je eigen stem je via het bot én via de lucht bereikt, berust op directe metingen [2] en is de gangbare verklaring voor het vreemde geluid van opnames [1]. Het bewijs over de borstwand is smaller: de gedetailleerde analyse in [7] komt van zeven zangers, en [8] laat zien dat de trilling meetbaar is, zonder te onderzoeken hoe die aanvoelt. Geen van deze studies heeft Liu Zi Jue, qigong of de zes klanken onderzocht. Hoe je studies als deze weegt, lees je in ‘Een gezondheidsstudie lezen in 5 minuten’.

Wat de praktijk opmerkt

Label voor dit deel: 🟢 Goed onderzocht (de studies hierboven, die de klanken niet hebben onderzocht).

Het laboratorium en de oefenruimte stellen verschillende vragen. In de studies maakten mensen spraakklanken of zongen ze, terwijl sensoren trilling en geluidsdruk maten. Bij de Zes Helende Klanken sta je, adem je langzaam en laat je een lange klank horen, en merk je op wat je voelt. De studies verklaren waarom je iets voelt; ze beschrijven niet hoe dat aanvoelt.

In de beoefening komen drie vragen op die de studies hierboven niet stelden:

• Waar voel je elke klank? De studies maten op bepaalde punten (de gehoorgang, het strottenhoofd, het borstbeen). Waar mensen trilling merken bij het laten horen van CHOOO, HAAAA, WHOOO of HEEE, en hoe dat van persoon tot persoon verschilt, is niet onderzocht.
• Wat verandert er als een klank geademd wordt in plaats van stemhebbend? Bij fluisteren trillen de stemplooien niet [6], en in [7] weerspiegelde de trilling van de borstwand de trillende stembron. Sundberg onderzocht geen gefluisterde of geademde klanken, dus of de voelbare trilling afneemt naarmate de klanken naar een geluidloze uitademing gaan, is een vraag voor de beoefening, niet iets wat deze studies hebben getoetst.
• Verandert de toonhoogte wat je voelt? In [7] leken de trillingen sterk genoeg om gevoeld te worden zolang de grondfrequentie onder ongeveer 300 Hz lag. Of beoefenaars verschil merken als ze de klanken lager of hoger laten horen, is niet onderzocht.

Als er goed onderzoek naar deze vragen verschijnt, voegen we dat toe en bekijken we het label opnieuw.

Waar populaire beweringen verder gaan dan het bewijs

Label voor dit deel: 🟠 Speculatief.

‘Elke klank bereikt zijn orgaan.’ De studies hier beschrijven trilling die via de schedel het binnenoor bereikt [3, 4] en trilling die op de huid boven het borstbeen is gemeten [7, 8]. Geen ervan heeft trilling in een inwendig orgaan gemeten, en geen ervan heeft een bepaalde klank aan een bepaald orgaan gekoppeld. Zoals ‘Wat resonantie echt is’ uitlegt, is zacht, waterrijk weefsel sterk gedempt, en we kennen geen metingen die laten zien dat een bepaalde stemklank een bepaald orgaan in resonantie brengt. Bij Liu Zi Jue zijn de koppelingen tussen klanken en organen in de loop van de geschiedenis bovendien veranderd (zie ‘Liu Zi Jue: waar de Zes Helende Klanken vandaan komen’). Het verband tussen een klank en een orgaan hoort bij de traditie; het is geen bevinding van de akoestiek. Mijn eigen visualisatie, waarbij je je voorstelt dat je met elke klank naar het bijbehorende orgaan reist, is een manier om de beoefening te delen, beschreven en als de mijne aangegeven in ‘Leiden met de geest’; het is geen bewering over waar geluid naartoe gaat.

‘De trilling masseert je organen.’ Geen van de hier aangehaalde studies heeft iets dergelijks gemeten. Wat het bewijs ondersteunt, is beperkter: de trilling van de stem is op de borstwand te meten en lijkt bij lagere toonhoogtes sterk genoeg om gevoeld te worden [7].

‘Je hoort je echte stem; de opname klopt niet.’ Ze kloppen allebei. Het zijn twee verschillende mengsels: de stem die je hoort terwijl je spreekt, bevat het via het bot geleide deel, de opname alleen het via de lucht geleide deel [1].

‘Je stem klinkt voor jezelf lager omdat het bot de lage tonen draagt.’ Dat is een gangbare vereenvoudiging, maar de studies hier ondersteunen haar in die eenvoudige vorm niet. In [2] overheerste het via het bot geleide deel van de stem bij de meeste spraakklanken tussen 1 en 2 kHz, en in [1] paste geen enkel filter op ieders eigen stem. Hoe je eigen stem voor jou klinkt, verschilt van persoon tot persoon en van klank tot klank.

Wat dit met de Zes Helende Klanken, qigong en neigong te maken heeft

Label voor dit deel: 🔵 Alleen traditie (begrippen uit qigong en neigong) · 🟢 Goed onderzocht (de studies hierboven); mijn eigen aanpak is als zodanig aangegeven.

Vier van de zes klanken zoals wij ze schrijven (CHOOO, HAAAA, WHOOO en HEEE) worden gedragen door een klinkervorm; SSSSS en SHHHH zijn vooral sisgeluid. Als je de klinkerklanken stemhebbend laat horen, trillen je stemplooien, en die trilling kun je voelen in de keel en, bij lagere toonhoogtes, in de borst [6, 7]. De standaardvorm van Liu Zi Jue streeft er uiteindelijk naar de klanken zonder stem uit te ademen, zoals ‘Klinkers en formanten’ uitlegt. Waar de klanken vandaan komen, lees je in ‘Liu Zi Jue: waar de Zes Helende Klanken vandaan komen’.

In qigong en neigong wordt ‘resonantie’ soms gebruikt voor het gevoel dat een klank zich door borst of buik verspreidt. Zoals ons artikel over resonantie het zegt, heeft het eerste deel een natuurkundige basis: de trilling van je stem gaat echt door je lichaam, en je kunt haar voelen. Het idee dat een bepaalde klank een bepaald orgaan, of je qi, laat resoneren, is traditionele theorie of metafoor, geen gemeten natuurkunde (zie ‘Wat resonantie echt is’).

Hoe ik met de klanken werk. Mijn beoefening wordt geleid door de adem: je ademt rustig in door de neus en ademt de zes klanken uit door de mond, ‘stemhebbend via de adem’, niet als zang, en werkt na verloop van tijd toe naar een geluidloze uitademing. De adem blijft steeds langzaam en beheerst, zonder de adem in te houden en zonder snel te ademen. Tijdens mijn immersies doen we de klanken staand, in de wuji-houding (無極, ‘zonder grens’), voor wie comfortabel kan staan. Neidan hoort niet bij mijn immersies; we werken met neigong en visualisatie.

Heb je gezondheidsklachten, lees dan eerst ‘Wie voorzichtig moet zijn met ademoefeningen’.

Resonance Heritage Qi is een persoonlijke, door muziek ondersteunde beoefening, geïnspireerd op Liu Zi Jue: ermee verbonden, maar geen vervanging van de traditionele vorm of van lessen bij een leraar of lerares uit die traditie. Geen enkele studie heeft haar onderzocht, en we doen geen uitspraken over haar effecten. Als we in sessies muziek, stemvorken of bepaalde tonen gebruiken, zijn dat esthetische keuzes en een uitnodiging om goed te luisteren, geen gezondheidsclaims. Hoe tempo en adem op elkaar inwerken als je met muziek oefent, lees je in ‘Tempo, ritme en adem, en de stilte tussen de klanken’; over neuriën gaat ‘Neuriën en stikstofmonoxide in de neus’.

Probeer het rustig uit (optioneel)

1. Leg je vingertoppen licht op je keel, bij je strottenhoofd. Adem in door je neus en adem dan uit op een zachte, stemhebbende HAAAA. Merk de trilling op. Adem daarna uit op een gefluisterde HAAAA, en op SSSSS, en merk op wat er verandert [6].
2. Leg één hand plat op je bovenborst en laat een lange, comfortabele WHOOO horen, eerst op een lage, makkelijke toonhoogte en dan iets hoger. Merk op of, en waar, je het voelt. Er is geen goed of fout.
3. Neem jezelf op terwijl je een korte zin zegt en luister het terug. Klinkt het onwennig, dan komt dat grotendeels doordat het via het bot geleide deel ontbreekt [1].
4. Sluit je gehoorgangen zachtjes af met je vingertoppen en neurie zacht. Merk op hoe je eigen stem nu klinkt [5].

Wat je ook merkt, het is je eigen ervaring. Houd je stem zacht en comfortabel en forceer haar nooit. Word je duizelig of licht in je hoofd, of raak je buiten adem, stop dan en adem normaal.

Vond je dit artikel waardevol? Haal dan mijn gratis oefengids voor de zes klanken in huis. Schrijf je hieronder in, bevestig je e-mailadres en hij komt eraan.

Bronnen

1. Kimura M, Yotsumoto Y, 2018. Auditory traits of “own voice”. PLoS One 13(6):e0199443. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0199443 (volledige tekst: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6019673/)
2. Reinfeldt S, Östli P, Håkansson B, Stenfelt S, 2010. Hearing one’s own voice during phoneme vocalization: transmission by air and bone conduction. Journal of the Acoustical Society of America 128(2):751–762. https://doi.org/10.1121/1.3458855 (PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20707445/)
3. Stenfelt S, Goode RL, 2005. Bone-conducted sound: physiological and clinical aspects. Otology & Neurotology 26(6):1245–1261. https://doi.org/10.1097/01.mao.0000187236.10842.d5 (PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16272952/)
4. Stenfelt S, 2011. Acoustic and physiologic aspects of bone conduction hearing. Advances in Oto-Rhino-Laryngology 71:10–21. https://doi.org/10.1159/000323574 (PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21389700/)
5. Stenfelt S, Reinfeldt S, 2007. A model of the occlusion effect with bone-conducted stimulation. International Journal of Audiology 46(10):595–608. https://doi.org/10.1080/14992020701545880 (PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17922349/)
6. Wolfe J, Garnier M, Smith J. Voice acoustics: an introduction. Acoustics Group, University of New South Wales (UNSW), Sydney. Geraadpleegd op 20 oktober 2026. https://newt.phys.unsw.edu.au/jw/voice.html
7. Sundberg J, 1983. Chest wall vibrations in singers. Journal of Speech and Hearing Research 26(3):329–340. https://doi.org/10.1044/jshr.2603.329 (PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6645456/)
8. Jeong H, Yoo JY, Ouyang W, et al., 2023. Closed-loop network of skin-interfaced wireless devices for quantifying vocal fatigue and providing user feedback. Proceedings of the National Academy of Sciences 120(9):e2219394120. https://doi.org/10.1073/pnas.2219394120 (PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36802437/)

Over de kwaliteit van de bronnen: [3] en [4] zijn collegiaal getoetste reviews over horen via beengeleiding; [2], [5], [7] en [8] zijn collegiaal getoetste laboratorium- of technische studies, [7] met zeven zangers; [1] is een collegiaal getoetste psychologische studie. [1] hebben we volledig gelezen; van [2]–[5], [7] en [8] alleen de samenvattingen. [6] is een educatief overzicht van een universitaire onderzoeksgroep voor stemakoestiek, dat ook ons artikel over resonantie gebruikt. [8] is ontwikkeld om stemgebruik te volgen; we halen het alleen aan om te laten zien dat de trilling van de stem op de borst meetbaar is, niet voor een gezondheidsdoel. Citaten uit Engelse bronnen zijn onze eigen vertalingen.

Disclaimer

Dit artikel is alleen bedoeld als algemene informatie. Het is geen medisch advies en vervangt geen diagnose of behandeling door een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener. Qigong en de zes klanken zijn traditionele beoefeningen; we beweren niet dat ze ziektes genezen, behandelen of voorkomen. Heb je een gezondheidsprobleem, ben je zwanger of twijfel je of een oefening bij je past, overleg dan eerst met je arts.