Wie voorzichtig moet zijn met ademoefeningen

Auteur: Raymond Hackland · Laatst nagekeken: 18 oktober 2026 · Leestijd: ongeveer 8 minuten

In het kort

• Waar het over gaat: Een rustige, praktische gids over wanneer zachte ademoefeningen, ook de Zes Helende Klanken, extra voorzichtigheid vragen: bij zwangerschap, hart- en bloeddrukaandoeningen, epilepsie, paniek- of angststoornissen en na een recente operatie. Je leest ook bij welke signalen je moet stoppen.
• Wat het onderzoek zegt: Langzaam, zacht ademen wordt over het algemeen goed verdragen, maar bijwerkingen worden in onderzoek naar adem- en bewegingsoefeningen gebrekkig bijgehouden. De meeste bekende risico’s komen van snel of geforceerd ademen, lang de adem inhouden en persen, en die horen niet bij een zachte beoefening. Het duidelijkste voorbeeld is epilepsie: bewust overademen wordt bij EEG-onderzoek in het ziekenhuis gebruikt omdat het bepaalde aanvallen kan uitlokken.
• Wat het betekent voor je beoefening: Geldt een van de situaties hieronder voor jou, overleg dan eerst met je arts of verloskundige. Hoe gezond je ook bent: stop zodra je duizelig wordt, tintelingen voelt, kortademig wordt of je niet lekker voelt. Dit artikel is algemene informatie, geen diagnose en geen persoonlijk advies.

Wat de wetenschap zegt

Eerst het goede nieuws, en de grenzen ervan. Label: Eerste aanwijzingen. Een systematisch overzicht van 153 gerandomiseerde studies naar tai chi, een verwante Chinese lichaam-geestbeoefening, vond dat de gemelde bijwerkingen meestal licht waren en vooral spieren en gewrichten betroffen, zoals knie- of rugpijn; ernstige ongewenste voorvallen door de beoefening werden niet gemeld. Maar slechts een derde van de studies rapporteerde überhaupt over bijwerkingen [1]. Onderzoek naar ademwerk heeft dezelfde zwakte: in een meta-analyse uit 2023 van ademwerkstudies [2] rapporteerde minder dan een kwart van de studies actief over bijwerkingen, zoals de auteurs later opmerkten [3]. In hun eigen studie met 200 gezonde jonge volwassenen oefende ongeveer de helft drie weken lang snel ademen met de adem inhouden; in die groep meldde ongeveer een op de tien onaangename kortetermijneffecten, zoals een licht gevoel in het hoofd, duizeligheid of tintelingen met stijve, verkrampte vingers [3]. Kortom: zachte oefeningen lijken weinig risico te geven, maar ‘weinig risico’ is niet ‘geen risico’, en het bewijs is dunner dan het zou moeten zijn.

Zwangerschap. Label: Goed onderzocht (algemene adviezen over bewegen) · Eerste aanwijzingen (ademoefeningen in het bijzonder). Bewegen tijdens de zwangerschap geldt voor de meeste mensen als veilig en gunstig. De Britse gezondheidsdienst NHS raadt aan om iets nieuws rustig op te bouwen, je instructeur te vertellen dat je zwanger bent en te stoppen als je je ongemakkelijk voelt, het te warm krijgt of je niet goed voelt [4]. Later in de zwangerschap raadt de NHS af om langer dan een paar minuten plat op je rug te liggen, omdat je daar duizelig van kunt worden [4]. Het American College of Obstetricians and Gynecologists noemt waarschuwingssignalen waarbij je moet stoppen met bewegen, waaronder vaginaal bloedverlies, buikpijn, regelmatige pijnlijke weeën, vruchtwaterverlies, kortademigheid al vóór de inspanning, duizeligheid, hoofdpijn, pijn op de borst, spierzwakte die je evenwicht verstoort, en pijn of zwelling in je kuit [5]. Hard persen met ingehouden adem tijdens intensieve training werd in de zwangerschap meestal afgeraden, vooral omdat er zo weinig onderzoek naar was [6]. Een kleine laboratoriumstudie uit 2025 met 10 gezonde zwangeren vond dat korte sets zwaar tillen, ook met ingehouden adem, goed werden verdragen door moeder en kind [6]; het is één kleine studie, en ademoefeningen zijn er niet in onderzocht. In de praktijk: kies voor zacht, natuurlijk ademen zonder de adem in te houden, oefen later in de zwangerschap liever zittend dan plat liggend, en overleg eerst met je verloskundige of arts.

Hart- en bloeddrukaandoeningen. Label: Goed onderzocht. Persen met gesloten luchtwegen, de ‘valsalvamanoeuvre’, doe je vaak ongemerkt als je iets zwaars tilt of met ingehouden adem duwt. Daarbij stijgt de druk in je borstkas, en je bloeddruk stijgt eerst kort en daalt dan; bij het loslaten zakt hij nog even en schiet dan door boven de beginwaarde [7]. Daarom vragen persen en lang de adem inhouden om voorzichtigheid als je een hart- of bloeddrukaandoening hebt. Zelfs in het ziekenhuis wordt bewust overademen bij EEG-onderzoek niet gedaan bij mensen die in de afgelopen 12 maanden een hartinfarct of beroerte hadden, of bij wie angina pectoris slecht onder controle is [8]. Ook een lage bloeddruk telt: die kan een licht gevoel in het hoofd, duizeligheid en flauwvallen geven, vooral als je snel opstaat, en de NHS raadt aan om rustig van liggen naar zitten en dan naar staan te gaan [9]. In de praktijk: heb je een hartaandoening, een hoge of lage bloeddruk, of gebruik je daar medicijnen voor, vraag dan eerst je arts om advies, houd je adem niet in en forceer hem niet, en sta na het oefenen rustig op.

Epilepsie. Label: Goed onderzocht. Overademen (hyperventilatie) is bij sommige mensen een bekende uitlokker van aanvallen. Het wordt bij EEG-onderzoek bewust gebruikt, omdat het bij meer dan 90% van de mensen met absence-epilepsie aanvallen uitlokt, een vorm die vooral bij kinderen bekend is, maar niet alleen bij hen voorkomt [10]. Bij andere vormen van epilepsie lijkt het risico veel kleiner: in een studie met 433 mensen met vastgestelde, meestal focale epilepsie leidde vijf minuten bewust overademen bij twee van hen (0,46%) tot een aanval [11]. In een grote Britse audit zag het ziekenhuispersoneel tijdens deze test bij 2,2% van de mensen met bekende of mogelijke epilepsie een aanval, meestal een absence [8]. Overademen staat niet op de lijst met mogelijke uitlokkers van de Britse Epilepsy Society, en uitlokkers verschillen van persoon tot persoon [12]. In de praktijk: heb je epilepsie, overleg dan eerst met je neuroloog of epilepsieverpleegkundige, vermijd snel of krachtig ademen en oefen niet alleen in situaties waarin een aanval gevaarlijk kan zijn.

Paniek- en angststoornissen. Label: Goed onderzocht (CO₂-gevoeligheid bij paniekstoornis) · Eerste aanwijzingen (wat dit betekent voor ademoefeningen). Ademhaling en paniek hangen nauw samen. Veel mensen met een paniekstoornis reageren ongewoon sterk op lucht met extra koolstofdioxide (CO₂), en overademen verlaagt het CO₂, wat eigen gewaarwordingen meebrengt, zoals duizeligheid en tintelingen [3, 8, 13, 14]. Hoe dat precies samenhangt, staat in het onderzoek nog ter discussie, maar één ding is duidelijk: hoe je lichamelijke gewaarwordingen uitlegt, doet ertoe, en angstige interpretaties kunnen paniek voeden [13]. Dat werkt twee kanten op. Ademtraining is een van de methoden die therapeuten gebruiken [13], maar nauwkeurig op je adem letten, of een beetje licht in je hoofd worden, kan ook precies de gewaarwordingen oproepen waar iemand bang voor is. In de praktijk: heb je paniekaanvallen of een angststoornis, bespreek ademoefeningen dan met je arts of therapeut, laat je adem natuurlijk en ongedwongen, houd je ogen open als dat veiliger voelt, en weet dat je op elk moment kunt stoppen.

Na een recente operatie. Label: Goed onderzocht (gangbare adviezen na een operatie). Na een operatie gaan de instructies van je eigen behandelteam altijd voor; de voorbeelden hieronder komen uit patiëntenfolders van Britse NHS-ziekenhuizen. Na een breukoperatie (hernia, bijvoorbeeld een lies- of navelbreuk), een veelvoorkomende operatie aan de buikwand, kun je zwaar tillen en zware inspanning beter vermijden: ongeveer twee weken na een kijkoperatie en vier weken na een open operatie; pers ook niet op het toilet [15]. Na een oogoperatie druk je niet op het oog en vermijd je twee weken lang zware inspanning en zwaar tillen [16]. Na een ooroperatie vermijd je de eerste weken persen en zwaar tillen, snuit je je neus niet hard, nies je met open mond en vlieg, zwem of duik je zes tot acht weken niet [17]. Wat deze instructies gemeen hebben: druk en persen vermijden. In de praktijk: laat de adem inhouden, persen tegen een gesloten keel en krachtige klanken achterwege tot je chirurg zegt dat het weer kan. Heb je een neus- of bijholteoperatie gehad, vraag dan aan je chirurg welke adem- en klankoefeningen mogen.

Hyperventilatie, duizeligheid en de signalen om te stoppen. Label: Goed onderzocht. Als je sneller of dieper ademt dan je lichaam nodig heeft, daalt het CO₂ in je bloed [10]. Typische gevolgen zijn duizeligheid, een licht gevoel in het hoofd, tintelingen of een doof gevoel, spierkrampen of stijve vingers, en verwardheid of onrust [3, 8, 14]. Bij EEG-onderzoek laat het personeel het overademen stoppen als iemand pijn op de borst krijgt [8].

Stop en adem normaal en rustig verder als je merkt:

• duizeligheid, een licht gevoel in je hoofd of het gevoel dat je flauwvalt
• tintelingen of een doof gevoel in je handen, voeten, lippen of gezicht
• krampen of stijfheid in je handen
• pijn of een beklemd gevoel op de borst, hartkloppingen of een onregelmatige hartslag, of kortademigheid
• hoofdpijn, wazig zien of verwardheid
• opkomende paniek of onrust
• als je zwanger bent: een van de waarschuwingssignalen hierboven [5]

Ga zitten of liggen tot het gevoel over is. Heb je pijn op de borst, val je flauw of gaan de klachten na het stoppen niet snel over, zoek dan meteen medische hulp; bel in een noodgeval 112.

Water, autorijden en de adem inhouden. Label: Goed onderzocht. Doe ademoefeningen nooit in het water, in bad of tijdens het autorijden. Een rapport van de Amerikaanse gezondheidsdienst CDC beschrijft gezonde jonge zwemmers die verdronken nadat ze bewust hadden overademd en onder water hun adem hadden ingehouden [18]. Onderzoekers van ademwerk raden aan om alleen op een veilige plek te oefenen, uit de buurt van water en harde vloeren en van elke plek waar flauwvallen gevaarlijk kan zijn [3].

Voordat je begint: een rustige checklist

1. Geldt een van de situaties hierboven voor jou, of twijfel je, overleg dan eerst met je arts of verloskundige. Neem dit artikel gerust mee.
2. Blijf voorgeschreven medicijnen gewoon gebruiken. Een ademoefening vervangt geen medische zorg.
3. Oefen comfortabel zittend op een stevige ondergrond, nooit in het water of tijdens het autorijden.
4. Houd je adem zacht en natuurlijk: niet inhouden, niet forceren, de laatste lucht er niet uitpersen.
5. Begin met een paar minuten en stop zodra je een van de signalen hierboven merkt.

Wat langzaam ademen in je lichaam doet, lees je in Langzaam ademen en hartritmevariabiliteit; wat er bekend is over langer uitademen, in Lang uitademen en de nervus vagus; en een heel zachte klankoefening vind je in Neuriën en stikstofmonoxide in de neus.

Waar populaire beweringen verder gaan dan het bewijs

Label voor dit deel: Eerste aanwijzingen.

• ‘Ademen is natuurlijk, dus elke ademoefening is voor iedereen veilig.’ Gewoon ademen is natuurlijk; bewust snel ademen, lang de adem inhouden en persen zijn dat niet, en die brengen de risico’s hierboven mee [7, 8, 10].
• ‘Tintelingen en duizeligheid betekenen dat de oefening werkt.’ Bij snel of geforceerd ademen zijn dat typische tekenen van overademen [3, 8, 14]. Ze zijn een reden om te stoppen, niet om door te zetten.
• ‘Een zachte oefening kan geen kwaad, dus je hoeft het niemand te vragen.’ Zachte oefeningen lijken inderdaad weinig risico te geven, maar bijwerkingen worden in studies vaak niet eens bijgehouden [1, 3]. Heb je een aandoening of ben je zwanger, dan is een kort gesprek met je arts of verloskundige toch de veiligste eerste stap.
• ‘Ademwerk kan medicijnen vervangen.’ Geen van de hier geciteerde studies ondersteunt dat. Verander of stop nooit met medicijnen zonder je arts.

Wat dit met de Zes Helende Klanken, qigong en neigong te maken heeft

Label voor dit deel: Alleen traditie (voor qigongbegrippen) · Goed onderzocht (voor de algemene veiligheidsadviezen hierboven).

Liu Zi Jue draait, zoals ons artikel over langzaam ademen beschrijft, om een stille inademing door de neus en een zachte, lange uitademing die elke klank draagt. In onze vormen van de Zes Helende Klanken is het ademen langzaam en beheerst, voor concentratie, rust en veiligheid, zonder snel ademen en zonder de adem in te houden, dus het hoort bij de zachte kant van ademoefeningen. Zacht betekent alleen niet dat het voor iedereen in elke situatie geschikt is. Wie de klanken afraffelt, ze heel luid laat klinken of de laatste lucht eruit perst, kan gaan overademen of persen. Daarom raadt ons artikel over lang uitademen aan om de uitademing er nooit uit te persen.

Los van de vormen bieden we na het diepe muziekdeel van een sessie een zachte 4-4-4-ademhaling aan, om je te helpen terug te komen en tot rust te komen: 4 in, een korte pauze van 4, 4 uit. Je telt in je eigen tempo, niet in seconden, zodat het helemaal comfortabel blijft en je nooit iets forceert. De pauze is een zacht rustmoment met een ontspannen keel, geen adem inhouden tegen een gesloten keel. Voelt zelfs een korte pauze als inspanning, of geldt een van de situaties hierboven voor jou, laat hem dan gewoon weg en adem natuurlijk. En zoals overal in dit artikel: word je duizelig, voel je tintelingen, word je kortademig of voel je je niet lekker, stop dan en adem normaal.

Qigong- en neigongtradities beschrijven gewaarwordingen zoals warmte of tintelingen soms als stromende qi. Dat is een traditionele manier om ervaring te beschrijven, en het is de moeite waard om die op haar eigen voorwaarden te leren kennen. Maar het is geen veiligheidstest: duizeligheid, een doof gevoel, pijn op de borst of opkomende paniek tijdens het oefenen zijn signalen om te stoppen en normaal te ademen, welk kader je ook gebruikt. Een goede leraar of lerares uit welke traditie dan ook zal je hetzelfde vertellen en de oefening aan jou aanpassen.

Resonance Heritage Qi is een persoonlijke, door muziek ondersteunde beoefening, geïnspireerd op Liu Zi Jue: ermee verbonden, maar geen vervanging van de traditionele vorm of van lessen bij een leraar of lerares uit die traditie. Het is geen behandeling, en niets in dit artikel suggereert dat de beoefening bij een bepaalde aandoening veilig of nuttig is. Dat is een vraag voor je arts.

Bronnen

1. Wayne PM, Berkowitz DL, Litrownik DE, Buring JE, Yeh GY, 2014. What do we really know about the safety of tai chi?: A systematic review of adverse event reports in randomized trials. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation 95(12):2470–2483. https://doi.org/10.1016/j.apmr.2014.05.005
2. Fincham GW, Strauss C, Montero-Marin J, Cavanagh K, 2023. Effect of breathwork on stress and mental health: a meta-analysis of randomised-controlled trials. Scientific Reports 13:432. https://doi.org/10.1038/s41598-022-27247-y
3. Fincham GW, Epel E, Colasanti A, Strauss C, Cavanagh K, 2024. Effects of brief remote high ventilation breathwork with retention on mental health and wellbeing: a randomised placebo-controlled trial. Scientific Reports 14:16893. https://doi.org/10.1038/s41598-024-64254-7
4. NHS. Exercise in pregnancy. Accessed 18 October 2026. https://www.nhs.uk/pregnancy/keeping-well/exercise/
5. American College of Obstetricians and Gynecologists, Committee on Obstetric Practice, 2020. Physical activity and exercise during pregnancy and the postpartum period. Committee Opinion No. 804. Obstetrics & Gynecology 135(4):e178–e188. https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000003772 (online: https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/committee-opinion/articles/2020/04/physical-activity-and-exercise-during-pregnancy-and-the-postpartum-period)
6. Moolyk AN, Wilson MK, Matenchuk BA, Bains G, Gervais MJ, Wowdzia JB, Davenport MH, 2025. Maternal and fetal responses to acute high-intensity resistance exercise during pregnancy. British Journal of Sports Medicine 59(3):159–166. https://doi.org/10.1136/bjsports-2024-108804
7. Goldstein DS, Cheshire WP Jr, 2017. Beat-to-beat blood pressure and heart rate responses to the Valsalva maneuver. Clinical Autonomic Research 27(6):361–367. https://doi.org/10.1007/s10286-017-0474-y
8. Association of Neurophysiological Scientists (ANS) and British Society for Clinical Neurophysiology (BSCN), 2013. Guidelines for hyperventilation during EEG recordings (version 1.3). https://www.bscn.org.uk/data/files/Guidelines/Hypervent.pdf
9. NHS. Low blood pressure (hypotension). Accessed 18 October 2026. https://www.nhs.uk/conditions/low-blood-pressure-hypotension/
10. Salvati KA, Beenhakker MP, 2019. Out of thin air: hyperventilation-triggered seizures. Brain Research 1703:41–52. https://doi.org/10.1016/j.brainres.2017.12.037
11. Holmes MD, Dewaraja AS, Vanhatalo S, 2004. Does hyperventilation elicit epileptic seizures? Epilepsia 45(6):618–620. https://doi.org/10.1111/j.0013-9580.2004.63803.x
12. Epilepsy Society (UK). Seizure triggers. Information updated January 2026, accessed 18 October 2026. https://epilepsysociety.org.uk/understanding-epilepsy/seizure-triggers
13. Papp LA, Klein DF, Gorman JM, 1993. Carbon dioxide hypersensitivity, hyperventilation, and panic disorder. American Journal of Psychiatry 150(8):1149–1157. https://doi.org/10.1176/ajp.150.8.1149
14. Meuret AE, Ritz T, 2010. Hyperventilation in panic disorder and asthma: empirical evidence and clinical strategies. International Journal of Psychophysiology 78(1):68–79. https://doi.org/10.1016/j.ijpsycho.2010.05.006
15. Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust. Recovery after hernia repair surgery. Last reviewed January 2026, accessed 18 October 2026. https://www.guysandstthomas.nhs.uk/health-information/hernia-repair/recovery-after-hernia-repair-surgery
16. Leeds Teaching Hospitals NHS Trust. General ophthalmic post operative advice. Accessed 18 October 2026. https://www.leedsth.nhs.uk/patients/resources/general-ophthalmic-post-operative-advice/
17. Cambridge University Hospitals NHS Foundation Trust. Advice following ear surgery (version 8, approved 3 November 2023). Accessed 18 October 2026. https://www.cuh.nhs.uk/patient-information/advice-following-ear-surgery/
18. Boyd C, Levy A, McProud T, Huang L, Raneses E, Olson C, 2015. Fatal and nonfatal drowning outcomes related to dangerous underwater breath-holding behaviors: New York State, 1988–2011. Morbidity and Mortality Weekly Report 64(19):518–521. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25996093/

Over de kwaliteit van de bronnen: [4], [5], [8], [9], [12] en [15]–[17] zijn klinische richtlijnen of patiëntinformatie van gezondheidsdiensten en beroepsorganisaties; ze beschrijven de algemene praktijk, niet ademoefeningen in het bijzonder. [1] en [2] zijn systematische overzichten; [3] is een grote gerandomiseerde studie bij gezonde jonge volwassenen naar een snelle ademtechniek die veel intensiever is dan de oefeningen op deze site. [7], [10], [13] en [14] zijn overzichten van fysiologie en klinisch onderzoek; [13] is uit 1993, en het precieze verband tussen ademhaling en paniek staat nog ter discussie. [11] is een studie uit één centrum en [6] een kleine laboratoriumstudie (10 zwangere deelnemers). [18] is een casusonderzoek uit de volksgezondheid. Geen van deze bronnen heeft de Zes Helende Klanken onderzocht.