Muziek en stress: wat meer dan 100 studies laten zien

Bewijslabel: Goed onderzocht (naar muziek luisteren en stressmaten)

Bewijslabel: Speculatief (beweringen over bepaalde stemmingen zoals 432 Hz, 528 Hz en de solfeggiotonen)

Het eerste label geldt voor de hoofdbevinding: er zijn veel gerandomiseerde studies, en die zijn samengevoegd. Het betekent niet dat elke studie goed was, dat de effecten groot zijn of dat muziek iets behandelt. Gemeten werden dingen als de hartslag en hoe angstig mensen zich volgens eigen zeggen voelden, meestal na één sessie. Het tweede geldt voor beweringen over bepaalde stemmingen, die geen van deze studies heeft onderzocht; waar we ze bespreken, krijgen ze het label 🟠 Speculatief. Niets in dit artikel is een gezondheidsclaim.

Auteur: Raymond Hackland · Laatst nagekeken: 21 oktober 2026 · Leestijd: ongeveer 10 minuten

In het kort

Waar het over gaat: Een blik op de grote hoeveelheid studies naar muziek en stress: wat ze maten, hoe groot de verschillen waren en hoe zeker we kunnen zijn. Het artikel vormt de basis voor onze verdere artikelen onder ‘Muziek & Toon’, en het legt uit waarom studies met ‘ontspannende muziek’ niets zeggen over bepaalde stemmingen of frequenties.

Wat het onderzoek zegt: Een meta-analyse uit 2020 voegde 104 gerandomiseerde studies met 9.617 deelnemers samen. Gemiddeld hadden mensen die naar muziek luisterden of muziektherapie kregen een iets lagere hartslag, bloeddruk en stresshormoonspiegel, en ze gaven minder angst en stress aan dan mensen in de vergelijkingsgroepen [1]. De verschillen waren klein tot middelgroot, kwamen meestal uit één sessie, vaak in het ziekenhuis, en de zelfrapportages konden niet geblindeerd worden [1, 3, 5]. Geen van deze studies vergeleek stemmingen, dus over 432 Hz, 528 Hz of de solfeggiotonen zeggen ze niets.

Wat het betekent voor je beoefening: Luisteren naar muziek die je kalmerend vindt, is een redelijk onderdeel van je beoefening. Maar gemiddeld is de gemeten verandering bescheiden en van korte duur. Luisteren is geen behandeling, en de keuze van de stemming is een muzikale beslissing, geen gezondheidsbeslissing.

Wat de wetenschap zegt

Label voor dit deel: 🟢 Goed onderzocht (naar muziek luisteren en stressmaten).

Wat ‘stress’ in deze studies betekent

Stress is niet rechtstreeks te meten. Studies meten daarom dingen die ermee veranderen. Sommige zijn lichamelijk: hartslag, bloeddruk en hormonen zoals cortisol, meestal gemeten in speeksel of bloed. Andere zijn psychisch: vragenlijsten waarin mensen aangeven hoe angstig, gespannen of gestrest ze zich op dat moment voelen. Veel gebruikt is het deel van de State-Trait Anxiety Inventory (STAI) dat de angst van het moment meet [1, 3]. Als dit artikel zegt dat een studie ‘minder stress’ vond, betekent dat: een of meer van deze maten verschilden tussen de groepen. Het betekent niet dat er iets aan iemands gezondheid veranderde.

Het grote plaatje: 104 gerandomiseerde studies

De grootste overzichtsanalyse die we vonden en die alle omgevingen omvat, is van Martina de Witte en collega’s, een Nederlands team waartoe ook onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam behoorden; ze verscheen in 2020 [1]. De zoektocht naar studies eindigde in november 2017. De latere reviews die we vonden, waren smaller, meestal over operaties. De auteurs zochten alle gerandomiseerde studies die een muziekinterventie vergeleken met een controlegroep en bij volwassenen stress of momentane angst maten. Ze vonden 104 studies met 9.617 deelnemers en voerden twee aparte meta-analyses uit:

• Lichamelijke maten (61 studies, 3.188 deelnemers): een gemiddeld effect van d = 0,38, dat de auteurs ‘klein tot middelgroot’ noemen. Het duidelijkste verschil zat in de hartslag (d = 0,46), iets minder in de bloeddruk (d = 0,34) en de hormoonspiegels (d = 0,35) [1].
• Psychische maten (79 studies, 6.800 deelnemers): een gemiddeld effect van d = 0,55, dat de auteurs in hun resultaten ‘middelgroot tot groot’ en in hun discussie ‘middelgroot’ noemen. Het gaat om zelf gerapporteerde momentane angst en stress [1].

Wat ‘d’ betekent. Het is het verschil tussen de muziekgroep en de controlegroep, uitgedrukt in standaarddeviaties, de gebruikelijke spreiding van scores tussen mensen. Een d van 0,38 betekent dat de gemiddelde scores van de twee groepen iets meer dan een derde van die spreiding uit elkaar lagen. Gemiddeld is dat een echt, merkbaar verschil, maar de groepen overlappen sterk: veel mensen in de controlegroepen deden het even goed als veel mensen in de muziekgroepen.

De auteurs controleerden op publicatiebias (ontbrekende negatieve studies) en vonden daar geen aanwijzingen voor [1]. Ze stelden ook vast dat de resultaten tussen studies meer verschilden dan het toeval kan verklaren. Daarom zochten ze naar factoren die die verschillen zouden kunnen verklaren.

Wat verschil maakte en wat niet

De Witte en collega’s onderzochten veel mogelijke verklaringen waarom sommige studies grotere effecten vonden dan andere [1]. De meeste maakten geen duidelijk verschil:

• Geen significant verschil tussen muziektherapie door een opgeleide therapeut en gewoon naar muziek luisteren; tussen live en opgenomen muziek; tussen muziek die deelnemers zelf kozen en muziek die de onderzoekers kozen; tussen ‘ontspanningsmuziek’ en de eigen muziekstijl van deelnemers; tussen muziek met en zonder tekst; tussen medische en niet-medische omgevingen; en tussen studies waarvan de auteurs de kwaliteit als sterk, matig of zwak beoordeelden (EPHPP-instrument, niet GRADE) [1].
• Trends die statistisch niet significant waren: bij de zelfrapportages leek langzame muziek van 60–80 slagen per minuut grotere effecten te geven dan muziek met een ander of niet vermeld tempo (p = 0,064), en één sessie grotere effecten dan meerdere (p = 0,078) [1]. De auteurs wijzen erop dat sommige van deze groepen maar weinig studies bevatten, wat de conclusies beperkt [1]. Tempo en ademhaling zijn het onderwerp van een later artikel in deze reeks (verschijnt binnenkort).
• Wat niet gemeten werd: de auteurs schrijven dat muzikale kenmerken zoals ‘klankkleur, melodische en harmonische aspecten en ritmische accentuering’ in de opgenomen studies niet werden gerapporteerd [1]. Stemming en frequentie hoorden helemaal niet bij de onderzochte factoren.

Wie er meededen, en waar

De omgeving bepaalt mee wat deze cijfers betekenen. De meeste studies vonden plaats in ziekenhuizen en klinieken, voor, tijdens of na operaties of andere medische ingrepen. Slechts 10 van de 61 studies met lichamelijke maten en 12 van de 79 studies met zelfrapportages vonden plaats buiten de medische zorg, bijvoorbeeld op het werk of aan universiteiten [1]. Mensen jonger dan 18 en mensen met dementie werden uitgesloten. In bijna alle studies luisterden de deelnemers alleen naar de muziek, bijvoorbeeld via een koptelefoon [1]. En de resultaten komen ‘vooral’ uit korte interventies, ‘meestal bij één gelegenheid’; de effecten van muziekinterventies op lange termijn zijn ‘zelden onderzocht’, schrijven de auteurs [1].

Eén studie van dichtbij: muziek voor een stresstest

Samengevoegde cijfers kunnen verbergen hoe wisselend afzonderlijke studies zijn. In een zorgvuldig opgezette studie aan de Universiteit van Zürich werden 60 gezonde jonge vrouwen willekeurig ingedeeld in een van drie situaties, telkens tien minuten voor een gestandaardiseerde stresstest in het lab: ze luisterden naar een rustig koorstuk (het Miserere van Allegri), luisterden naar het geluid van kabbelend water of rustten in stilte [2]. De stresstest bestond uit een gesimuleerd sollicitatiegesprek en hoofdrekenen voor publiek.

De resultaten vielen niet netjes samen [2]:

• Hartslag en zelf gerapporteerde stress en angst verschilden niet tussen de drie groepen.
• Alfa-amylase in het speeksel, een marker die samenhangt met de stressreactie van het zenuwstelsel, was na muziek eerder terug op het beginniveau: bij het speekselmonster 15 minuten na het einde van de stresstest (25 minuten na het begin), tegenover 30 minuten na het einde (40 minuten na het begin) na stilte of watergeluid. In het totale verloop verschilden de groepen niet significant (p = 0,23); alleen bij deze herstelmaat was het verschil significant (p = 0,022).
• Cortisol steeg, nadat de auteurs statistisch rekening hadden gehouden met verschillen tussen de vrouwen, het meest in de muziekgroep en het minst in de groep met watergeluid.

De auteurs concludeerden dat muziek ‘vooral het autonome zenuwstelsel beïnvloedde (in de zin van sneller herstel)’ [2]. Het herinnert eraan dat ‘muziek verlaagt stress’ een samenvatting is van veel studies, en dat één goed uitgevoerde studie sommige maten de ene kant op kan zien gaan, andere de andere kant, en weer andere helemaal niet.

Voor een operatie: wat een Cochrane-review vond

Een Cochrane-review bekeek één specifieke situatie: angst bij mensen die op een operatie wachten [3]. Het omvatte 26 studies met 2.051 deelnemers. In alle studies luisterden mensen naast de standaardzorg naar opgenomen muziek, en ze werden vergeleken met mensen die alleen standaardzorg kregen. Op de vragenlijst voor momentane angst scoorden de muziekgroepen gemiddeld 5,72 punten lager (95%-betrouwbaarheidsinterval 4,17 tot 7,27 punten lager). De review vond ook een klein verschil in hartslag en diastolische bloeddruk, maar geen steun voor verschillen in systolische bloeddruk, ademhalingsfrequentie of huidtemperatuur. Er werden geen ongewenste effecten vastgesteld [3].

De auteurs zijn zelf voorzichtig: naar muziek luisteren ‘heeft mogelijk een gunstig effect’ op angst voor een operatie (‘may have a beneficial effect’), en omdat de meeste studies een hoog risico op vertekening hadden, vooral door het ontbreken van blindering, ‘moeten deze resultaten met voorzichtigheid worden geïnterpreteerd’ [3]. De zoektocht naar literatuur voor de laatste versie van de review loopt voor de meeste databases tot augustus 2012 (voor één database, AMED, alleen tot april 2011).

Muziektherapie: grotere getallen, zwakkere opzet

Een tweede meta-analyse van dezelfde Nederlandse groep keek alleen naar muziektherapie door opgeleide muziektherapeuten: 47 studies met 2.747 deelnemers [4]. Het gemiddelde effect was groter, d = 0,72. Maar de effecten waren ook groter in niet-gerandomiseerde studies dan in gerandomiseerde, en groter wanneer werd vergeleken met een wachtlijst in plaats van met gebruikelijke zorg of een andere interventie die de auteurs als stressverlagend indeelden [4]. Een zwakkere opzet en zwakkere vergelijkingen kunnen effecten groter doen lijken. Ook daarom zijn de bescheidener resultaten van gerandomiseerde studies met actieve vergelijkingen of gebruikelijke zorg de betere maatstaf.

Hoe zeker is dit allemaal?

Verschillende dingen beperken hoe ver deze resultaten reiken:

• Blinderen is voor de luisteraar onmogelijk. Je weet of je muziek hoort. Een groot onderzoek van 146 meta-analyses vond dat niet-geblindeerde studies bij subjectieve uitkomsten zoals vragenlijsten geneigd zijn de effecten te overschatten; bij objectieve uitkomsten waren daar weinig aanwijzingen voor [5]. De zelfrapportages hierboven zijn de subjectieve uitkomsten. De lichamelijke maten zijn daar minder gevoelig voor, en hun effecten zijn kleiner.
• Vergeleken met wat? De meeste controlegroepen kregen gebruikelijke zorg, dus de gewone medische zorg zonder muziek; slechts een minderheid van de studies vergeleek muziek met een andere activiteit [1]. Dat een deel van het verschil kan komen doordat je iets prettigs te doen hebt, en niet door de muziek zelf, is onze eigen redenering, geen uitkomst van deze studies; de studies kunnen die twee niet uit elkaar halen.
• Gezonde mensen, buiten de kliniek. Een meta-analyse uit 2022 keek alleen naar gezonde volwassenen die na een stresstest in het lab naar muziek luisterden, buiten de medische zorg. Over 14 experimenten met samen 706 deelnemers vond ze geen significant totaaleffect op het herstel vergeleken met stilte of een ander geluid (g = 0,15), en de resultaten liepen sterk uiteen tussen de studies [6].
• Korte termijn. De meeste studies maten het effect van één sessie, vaak enkele minuten na afloop. Of regelmatig luisteren over maanden iets verandert, zeggen ze nauwelijks [1].
• Geen formeel oordeel over de betrouwbaarheid. De Witte en collega’s beoordeelden de kwaliteit van afzonderlijke studies, maar gaven met GRADE geen oordeel over de betrouwbaarheid van het bewijs [1]. Ook de samenvatting van de Cochrane-review noemt geen GRADE-oordeel en wijst op een hoog risico op vertekening [3]. Hoe zulke oordelen werken, lees je in Studietypes uitgelegd: van anekdote tot meta-analyse.

Waarom dan toch ‘Goed onderzocht’? Omdat de vraag in meer dan honderd gerandomiseerde studies is onderzocht, die meermaals zijn samengevoegd, de richting van de resultaten consistent is en niets erop wijst dat negatieve studies ontbreken [1, 4]. Goed onderzocht is een bescheiden verschil op korte termijn in stressmaten tijdens of na het luisteren, meestal in een medische omgeving. Dat is smaller dan het in krantenkoppen klinkt. Voor gezonde mensen die herstellen van een stresstest in het lab is het samengevoegde resultaat niet significant [6].

Wat de traditie zegt

Label voor dit deel: 🔵 Alleen traditie.

Lang voor er studies waren, verbonden Chinese denkers muziek al met de innerlijke toestand. Vroege teksten koppelden de vijf tonen van de Chinese toonladder aan de seizoenen, de Vijf Fasen en de organen, als een systeem van overeenkomsten, niet als gemeten effecten. Ons artikel De Chinese vijf tonen en de Vijf Fasen volgt die teksten en bespreekt de studies naar moderne ‘vijfelementenmuziektherapie’ apart, met een eigen, lager label. Deze overeenkomsten horen bij de traditie. De studies in dit artikel bevestigen of weerleggen ze niet, omdat ze die niet hebben onderzocht.

Waar populaire beweringen verder gaan dan het bewijs

Label voor dit deel: 🟠 Speculatief.

‘De wetenschap bewijst dat muziek stress geneest.’ De studies maten verschillen op korte termijn in hartslag, bloeddruk, hormonen en zelf gerapporteerde angst, meestal na één sessie. Stress is geen ziekte die muziek ‘geneest’, en de studies waren niet opgezet om blijvende veranderingen aan te tonen [1].

‘Deze stemming ontspant het best: 432 Hz, 528 Hz, de solfeggiotonen.’ Geen van de 104 studies in de grote meta-analyse vergeleek stemmingen, en de auteurs analyseerden frequentie helemaal niet [1]. De paar studies die wel stemmingen vergeleken, zijn klein en wisselend; we bespreken ze in 432 Hz of 440 Hz: geschiedenis, mythes en bewijs en in Solfeggiofrequenties: waar ze vandaan komen en wat het bewijs zegt, waar ook de studies naar 528 Hz aan bod komen. Een product dat onderzoek over ‘muziek verlaagt stress’ aanhaalt om een bepaalde frequentie te verkopen, leent bewijs dat nooit over frequenties ging.

‘Uit die ene studie bleek dat het cortisol daalde, dus muziek werkt.’ Afzonderlijke studies wijzen verschillende kanten op. In één zorgvuldige studie steeg het cortisol juist het meest in de muziekgroep, nadat de auteurs statistisch rekening hadden gehouden met verschillen tussen de vrouwen [2]. Het samengevoegde resultaat is de betere maatstaf, en dat is bescheiden [1].

‘Muziek werkt net zo goed als medicijnen.’ Eén studie in de Cochrane-review vergeleek muziek voor een operatie met een kalmeringsmiddel [3]. Dat is één studie, in één medische situatie, en geen reden om welke behandeling dan ook te vervangen. Wij beweren dat niet. Als angst of stress je gezondheid beïnvloedt, praat dan met een arts.

‘Hoe meer je luistert, hoe beter.’ De studies testten meestal één sessie, en de effecten van langdurig luisteren zijn ‘zelden’ onderzocht [1]. Dat meer beter is, weten we niet.

Wat dit met de Zes Helende Klanken, qigong en neigong te maken heeft

Label voor dit deel: 🟢 Goed onderzocht (naar muziek luisteren en stressmaten) · 🔵 Alleen traditie (qi en de koppeling van de zes klanken aan organen) · 🟠 Speculatief (elk gezondheidseffect van een bepaalde stemming).

Resonance Heritage Qi is een door muziek ondersteunde beoefening. Daarom is de vraag terecht wat de muziek op zichzelf toevoegt. Dit zegt dit onderzoek wel, en dit niet:

• Wat het ondersteunt: naar rustige muziek luisteren gaat gemiddeld op korte termijn samen met een iets lagere hartslag en minder zelf gerapporteerde angst [1, 3]. Dat past bij het gebruik van muziek om in je beoefening te komen. Het beschrijft gemiddelden en is geen belofte voor een afzonderlijke sessie.
• Wat het niet dekt: bij de Zes Helende Klanken luister je niet alleen. Je ademt langzaam, laat op een lange uitademing een klank horen of fluistert die, en beweegt rustig. Geen van de studies onderzocht die combinatie, en geen enkele studie heeft mijn beoefening onderzocht. Langzaam ademen heeft zijn eigen onderzoek, besproken in Langzaam ademen en hartritmevariabiliteit: wat er echt in je lichaam gebeurt. Zelf geluid maken is bovendien iets anders dan luisteren: ons artikel Neuriën en stikstofmonoxide in de neus beschrijft één gemeten effect van neuriën, en dat gaat over een gas in de neus, niet over stress.
• Stemming: op de hoofdsite hoort bij elk van de zes klanken een solfeggiotoon, daar beschreven als ‘een uitnodiging tot resonantie, geen gezondheidsbelofte’. Het onderzoek in dit artikel is in lijn met die formulering. De tonen zijn een muzikale keuze. Elke bewering dat een bepaalde frequentie inwerkt op het lichaam, een orgaan of qi, is 🟠 Speculatief (zie het artikel over solfeggiofrequenties).
• Qi en de organen: het traditionele idee dat elke klank bij een orgaan hoort, is 🔵 Alleen traditie (zie Liu Zi Jue: waar de Zes Helende Klanken vandaan komen). Stressstudies toetsen dat niet.

Heb je gezondheidsklachten, lees dan eerst Wie voorzichtig moet zijn met ademoefeningen.

Resonance Heritage Qi is een persoonlijke, door muziek ondersteunde beoefening, geïnspireerd op Liu Zi Jue: ermee verbonden, maar geen vervanging van de traditionele vorm of van lessen bij een leraar of lerares uit die traditie. Geen enkele studie heeft haar onderzocht, en we doen geen uitspraken over haar effecten.

Vond je dit artikel waardevol? Haal dan mijn gratis oefengids voor de zes klanken in huis. Schrijf je hieronder in, bevestig je e-mailadres en hij komt eraan.

Bronnen

1. de Witte M, Spruit A, van Hooren S, Moonen X, Stams GJ, 2020. Effects of music interventions on stress-related outcomes: a systematic review and two meta-analyses. Health Psychology Review 14(2):294–324. https://doi.org/10.1080/17437199.2019.1627897
2. Thoma MV, La Marca R, Brönnimann R, Finkel L, Ehlert U, Nater UM, 2013. The effect of music on the human stress response. PLoS One 8(8):e70156. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0070156
3. Bradt J, Dileo C, Shim M, 2013. Music interventions for preoperative anxiety. Cochrane Database of Systematic Reviews 6:CD006908. https://doi.org/10.1002/14651858.CD006908.pub2
4. de Witte M, Pinho ADS, Stams GJ, Moonen X, Bos AER, van Hooren S, 2022. Music therapy for stress reduction: a systematic review and meta-analysis. Health Psychology Review 16(1):134–159. https://doi.org/10.1080/17437199.2020.1846580
5. Wood L, Egger M, Gluud LL, Schulz KF, Jüni P, Altman DG, Gluud C, Martin RM, Wood AJ, Sterne JA, 2008. Empirical evidence of bias in treatment effect estimates in controlled trials with different interventions and outcomes: meta-epidemiological study. BMJ 336(7644):601–605. https://doi.org/10.1136/bmj.39465.451748.AD
6. Adiasto K, Beckers DGJ, van Hooff MLM, Roelofs K, Geurts SAE, 2022. Music listening and stress recovery in healthy individuals: a systematic review with meta-analysis of experimental studies. PLoS One 17(6):e0270031. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0270031

Over de kwaliteit van de bronnen:

• [1] en [4] zijn peer-reviewed meta-analyses van dezelfde onderzoeksgroep. Beide hebben we volledig gelezen, in de versies in de repository van de Universiteit van Amsterdam (open access, CC BY-NC-ND). De zoektocht voor [4] liep tot 8 mei 2019, en de kwaliteit van de studies werd beoordeeld met het EPHPP-beoordelingsinstrument, niet met GRADE.
• [2] is één gerandomiseerde laboratoriumstudie, volledig gelezen (open access).
• [3] is een systematische Cochrane-review, gelezen als gepubliceerde samenvatting; de nieuwste versie is uit 2013.
• [5] is een groot methodologisch onderzoek (146 meta-analyses), dat ook in Studietypes uitgelegd wordt aangehaald.
• [6] is een peer-reviewed meta-analyse van 14 laboratoriumexperimenten met gezonde volwassenen, volledig gelezen (open access). De zoektocht vond plaats in april 2021; de auteurs beoordeelden alle opgenomen studies als van matige kwaliteit.
• Alle zes hebben we gecontroleerd in hun PubMed-vermeldingen, en alle DOI’s werken. Geen van deze bronnen onderzocht qigong, de Zes Helende Klanken of bepaalde stemmingen, en dit artikel doet geen gezondheidsclaims.
• Citaten uit Engelstalige bronnen hebben we vertaald. Het citaat ‘een uitnodiging tot resonantie, geen gezondheidsbelofte’ komt van de hoofdsite van Resonance Heritage Qi, zoals ons artikel over solfeggiofrequenties het weergeeft.

Disclaimer

Dit artikel is alleen bedoeld als algemene informatie. Het is geen medisch advies en vervangt geen diagnose of behandeling door een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener. Qigong en de zes klanken zijn traditionele beoefeningen; we beweren niet dat ze ziektes genezen, behandelen of voorkomen. Heb je een gezondheidsprobleem, ben je zwanger of twijfel je of een oefening bij je past, overleg dan eerst met je arts.