Qigong en tai chi: wat systematische reviews zeggen

Auteur: Raymond Hackland · Laatst nagekeken: 18 oktober 2026 · Leestijd: ongeveer 8 minuten

In het kort

• Waar het over gaat: Een overzicht van het grote plaatje in het onderzoek naar tai chi en qigong, op basis van systematische reviews (die afzonderlijke studies samenvatten) en overzichten van reviews (die de reviews zelf samenvatten), inclusief de reviews over Liu Zi Jue.
• Wat het onderzoek zegt: Er is veel onderzoek, en veel ervan is zwak. De sterkste bevinding, in een Cochrane-review met hoge betrouwbaarheid beoordeeld, is dat tai chi het aantal ouderen dat valt vermindert. Een bewijskaart uit 2026 noemt daarnaast reviews met hoge betrouwbaarheid voor de bloeddruk bij hypertensie en de botdichtheid na de overgang, maar die reviews konden we zelf niet lezen. Veel andere resultaten zijn veelbelovend, maar slechts als laag tot matig betrouwbaar beoordeeld; de reviews over Liu Zi Jue bij chronische longziekte hebben de betrouwbaarheid helemaal niet formeel beoordeeld, en de auteurs wijzen op methodologische vertekening. Ernstige bijwerkingen worden zelden gemeld, maar vaak worden bijwerkingen helemaal niet gerapporteerd.
• Wat het betekent voor je beoefening: Tai chi en qigong lijken voor veel mensen redelijke, zachte vormen van bewegen. Ze vervangen geen medische zorg, en resultaten voor één stijl of één groep patiënten gelden niet vanzelf voor andere, ook niet voor de Zes Helende Klanken.

Wat de wetenschap zegt

Waarom reviews, en waarom reviews van reviews. Label: Goed onderzocht (als onderzoeksmethode). Eén studie kan klein, gebrekkig of gewoon een toevalstreffer zijn. Een systematische review zoekt alle studies over een vraag, beoordeelt hun kwaliteit en voegt ze, als dat kan, samen in een meta-analyse. Omdat er inmiddels honderden reviews over tai chi en qigong zijn, schrijven onderzoekers ook overzichten van reviews, ook wel umbrella reviews genoemd, en bewijskaarten. Verschillende daarvan beoordelen hoe betrouwbaar hun bevindingen zijn, van hoog tot zeer laag, op basis van risico op vertekening, consistentie en precisie [1, 2]. Hoe wij dat vertalen naar onze eigen labels, lees je op de pagina Onze labels.

Het grote plaatje voor tai chi. Label: Eerste aanwijzingen (in het algemeen) · Goed onderzocht (voor enkele specifieke uitkomsten). Een overzicht uit 2022 vond 210 systematische reviews over tai chi, gepubliceerd tussen 2010 en 2020 [1]. Uit de beste en meest recente reviews haalde het 114 effectschattingen, met samen 59.306 volwassenen. Vergeleken met controlegroepen meldden 66 van die schattingen klinisch belangrijke voordelen. Slechts 8 van de 114 (7,0%) kregen een hoge betrouwbaarheid, 43 (37,7%) een matige, 36 (31,6%) een lage en 27 (23,7%) een zeer lage, vooral door risico op vertekening in de onderliggende studies [1]. Voordelen werden het meest consistent gemeld bij de ziekte van Parkinson, valrisico, knieartrose, lage rugpijn, beroerte en hart- en vaatziekten, waaronder hoge bloeddruk. Behalve voor beroerte vond het overzicht geen bewijs over het voorkómen van ziekte [1]. Een eerdere bewijskaart van 107 reviews zag mogelijke positieve effecten op vergelijkbare terreinen, maar de reviews zelf waarschuwden dat er geen harde conclusies te trekken waren [3].

Tai chi en qigong samen. Label: Eerste aanwijzingen (ook voor bloeddruk en botdichtheid). Een bewijskaart uit 2026 keek alleen naar reviews uit 2014 tot 2024 die de betrouwbaarheid van hun bevindingen over tai chi of qigong formeel beoordeelden: in totaal 26 [2]. Twee meldden bewijs met hoge betrouwbaarheid, voor een lagere bloeddruk bij mensen met hoge bloeddruk en voor de botdichtheid na de overgang. We konden alleen de samenvatting van de bewijskaart lezen, niet die twee reviews, en het overzicht uit 2022, dat we volledig hebben gelezen, beoordeelde het effect van tai chi op de bloeddruk bij essentiële hypertensie als matig tot laag betrouwbaar [1]. Daarom labelen we deze resultaten als Eerste aanwijzingen. Zestien van de 26 reviews meldden minstens één bevinding met matige betrouwbaarheid, maar een groot deel van de literatuur bleef laag of zeer laag betrouwbaar [2]. Een overzicht uit 2022 van 58 reviews merkte op dat de meeste studies in China zijn gedaan [4].

Vallen bij ouderen. Label: Goed onderzocht. Een Cochrane-review over bewegen om vallen te voorkomen bij thuiswonende ouderen vond dat tai chi het aantal mensen dat valt met ongeveer 20% vermindert (bewijs met hoge betrouwbaarheid, 8 studies, 2.677 deelnemers) en het totale aantal valpartijen mogelijk met ongeveer 19% vermindert (lage betrouwbaarheid) [5]. De vaak geciteerde 23% minder valpartijen met hoge betrouwbaarheid geldt voor beweegprogramma’s van alle soorten, niet specifiek voor tai chi [5]. Programma’s met balans- en functionele oefeningen hadden in het algemeen het sterkste bewijs [5]. Ook in het overzicht uit 2022 hoort valrisico bij de uitkomsten met de meest consistente voordelen [1].

Chronische obstructieve longziekte (COPD). Label: Eerste aanwijzingen. Een Cochrane-review van 12 studies met 984 deelnemers vond dat mensen die tai chi deden, vergeleken met gebruikelijke zorg, na het programma in zes minuten ongeveer 30 meter verder liepen en een betere longfunctie hadden. De kortademigheid was na het programma in beide groepen vergelijkbaar, en een duidelijke verandering in kwaliteit van leven werd niet gezien; tai chi toevoegen aan andere adem- of beweegprogramma’s gaf geen extra voordeel. Het resultaat voor de loopafstand zelf kreeg een zeer lage betrouwbaarheid, en over het geheel varieerde de kwaliteit van het bewijs van zeer laag tot matig. Er werden geen ongewenste voorvallen gemeld [6].

Liu Zi Jue. Label: Eerste aanwijzingen. Klinisch onderzoek naar Liu Zi Jue, de Zes Helende Klanken, gaat vooral over mensen met stabiele COPD. Een review uit 2020 van 14 gerandomiseerde studies met 920 patiënten, waarin de controlegroepen gebruikelijke zorg kregen, meldde verbeteringen in kortademigheid, loopafstand, longfunctie en kwaliteit van leven. De auteurs voegden eraan toe dat methodologische vertekening en mogelijke placebo-effecten betekenen dat verder onderzoek nodig is om dit te bevestigen [7]. Een review uit 2021 van 16 studies met 1.039 patiënten [8] en een review uit 2022 van 40 studies met 3.137 deelnemers [9] meldden vergelijkbare verbeteringen; de review uit 2022 meldde daarnaast lagere scores voor angst en depressie en concludeerde dat Liu Zi Jue ‘een effectieve aanvullende therapie kan zijn’, dus een aanvulling op standaardzorg [9]. Deze reviews bestrijken overlappende zoekperiodes en delen dus waarschijnlijk veel studies (die overlap hebben we niet gecontroleerd); drie reviews zijn geen drie onafhankelijke bevestigingen. Zoals ons artikel over de geschiedenis van Liu Zi Jue vermeldt, wijzen de auteurs zelf op methodologische zwakke punten.

Veiligheid. Label: Eerste aanwijzingen. Een review van 153 gerandomiseerde studies naar tai chi vond dat de gemelde bijwerkingen meestal licht waren en vooral spieren en gewrichten betroffen, en dat er geen ernstige ongewenste voorvallen aan de beoefening werden toegeschreven. Maar slechts ongeveer een derde van de studies rapporteerde überhaupt over bijwerkingen [10]. In de bewijskaart uit 2026 gaven 18 van de 26 reviews gegevens over ongewenste voorvallen, en geen ervan meldde ernstige, al werden bijwerkingen niet consequent gerapporteerd [2]. Ons artikel Wie voorzichtig moet zijn met ademoefeningen legt uit wanneer extra voorzichtigheid verstandig is.

Waarom de kwaliteit zo vaak laag is

Label voor dit deel: Goed onderzocht (dit zijn bekende, goed gedocumenteerde problemen in onderzoek naar lichaam-geestbeoefeningen).

De reviews hierboven noemen steeds dezelfde problemen [1, 2, 6, 7]:

• Risico op vertekening. In het overzicht uit 2022 golden zorgen over vertekening voor ongeveer 81% van de effectschattingen [1]. Typische problemen zijn een onduidelijke randomisatie, ontbrekende verborgen toewijzing en beoordelaars die wisten wie had geoefend [1, 6].
• Geen echte placebo. Je kunt tai chi niet beoefenen zonder het te merken. Studies vergelijken het meestal met gebruikelijke zorg of voegen het toe aan een ander programma, zodat verwachting en aandacht een deel van het effect kunnen verklaren; de auteurs van de Liu Zi Jue-review uit 2020 noemen mogelijke placebo-effecten uitdrukkelijk [6, 7].
• Kleine en korte studies. In de Cochrane-review over COPD varieerde de omvang van de studies van 10 tot 206 deelnemers [6].
• Verschillende stijlen en doseringen. Studies gebruiken verschillende vormen, aantallen bewegingen en programmalengtes, zodat het ‘beste’ protocol niet te bepalen is [6].
• Zwakke reviews. Het overzicht uit 2022 vond veel reviews met te beperkte zoekacties, taalvertekening, een slechte omgang met verschillen tussen studies, gebrekkige rapportage en geen geregistreerd protocol [1].
• Gebrekkige rapportage van bijwerkingen. Bijwerkingen worden vaak niet systematisch vastgelegd [2, 10].

Wat redelijk onderbouwd is, en wat niet

Label voor dit deel: Eerste aanwijzingen (in het algemeen) · Goed onderzocht (waar een hoge betrouwbaarheid is aangegeven).

• Redelijk onderbouwd (hoge betrouwbaarheid, in de review zelf bevestigd): met tai chi vallen minder ouderen [5].
• Veelbelovend, maar meestal matig betrouwbaar of minder, of nog niet door ons gecontroleerd: lagere bloeddruk bij hoge bloeddruk en een betere botdichtheid na de overgang met tai chi of qigong [1, 2]; knieartrose, lage rugpijn, de ziekte van Parkinson, depressie, cognitieve prestaties, COPD [1, 3, 6]; Liu Zi Jue bij COPD, waarbij de reviews de betrouwbaarheid niet formeel beoordeelden [7, 8, 9].
• Niet onderbouwd door deze reviews: ziekte in het algemeen voorkómen (met beroerte als enige uitzondering die het overzicht uit 2022 vond) [1]; medische behandeling vervangen; en elke bewering dat een bepaalde klank of vorm op een bepaald orgaan werkt.

Waar populaire beweringen verder gaan dan het bewijs

Label voor dit deel: Speculatief.

• ‘De wetenschap is eruit: qigong werkt.’ De reviews laten een grote maar meestal laag tot matig betrouwbare literatuur zien, met een paar bevindingen met hoge betrouwbaarheid voor specifieke uitkomsten [1, 2]. ‘Eruit’ gaat te ver.
• ‘Als het helpt bij COPD, helpt het bij alles.’ Resultaten gelden voor de onderzochte mensen en uitkomsten. Zelfs bij COPD gaf tai chi bovenop andere training geen extra voordeel [6].
• ‘Meer studies betekent sterker bewijs.’ Veel reviews van dezelfde studies maken het bewijs niet zekerder: het overzicht uit 2022 vond 210 reviews over tai chi, maar beoordeelde slechts 7% van de effectschattingen met hoge betrouwbaarheid [1].
• ‘Geen bijwerkingen.’ Ernstige ongewenste voorvallen worden zelden gemeld, maar veel studies hebben er nooit goed naar gekeken [2, 10].

Wat dit met de Zes Helende Klanken, qigong en neigong te maken heeft

Label voor dit deel: Eerste aanwijzingen (onderzoek naar Liu Zi Jue) · Alleen traditie (qi, neigongbegrippen).

Liu Zi Jue is een van de weinige op de adem gerichte qigongvormen met eigen systematische reviews, en die zijn bemoedigend maar beperkt: vooral COPD, vooral vergelijkingen met gebruikelijke zorg en vooral uit China [7, 8, 9]. In twee van de reviews waren 12 van de 14 en 15 van de 16 opgenomen studies in het Chinees gepubliceerd [7, 8]. De studies onderzochten de traditionele vorm, meestal naast de medische standaardzorg, bij mensen met een bepaalde diagnose. Hun resultaten kun je niet zomaar toepassen op gezonde mensen, op andere aandoeningen of op een door muziek ondersteunde beoefening. Ook resultaten voor tai chi, een op beweging gebaseerde beoefening, gelden niet vanzelf voor de Zes Helende Klanken.

Neigong, het ‘innerlijke werk’ met adem, aandacht en qi, is als zodanig nauwelijks onderzocht; studies meten dingen als loopafstand of bloeddruk, geen qi. Qi is een traditioneel begrip, en onderzoek bevestigt het niet en weerlegt het ook niet.

Resonance Heritage Qi is een persoonlijke, door muziek ondersteunde beoefening, geïnspireerd op Liu Zi Jue: ermee verbonden, maar geen vervanging van de traditionele vorm of van lessen bij een leraar of lerares uit die traditie. Geen van de reviews hierboven heeft haar onderzocht, en we beweren niet dat ze een van de daar gemelde effecten heeft.

Bronnen

1. Yang GY, Hunter J, Bu FL, Hao WL, Zhang H, Wayne PM, Liu JP, 2022. Determining the safety and effectiveness of Tai Chi: a critical overview of 210 systematic reviews of controlled clinical trials. Systematic Reviews 11:260. https://doi.org/10.1186/s13643-022-02100-5
2. Mak SS, Allen JE, Begashaw MM, Beroes-Severin JM, Miake-Lye IM, Shekelle PG, 2026. An evidence map of Tai Chi and qigong, 2014–2024: a systematic review. Journal of Integrative and Complementary Medicine, published online 16 August 2026 ahead of print. https://doi.org/10.1177/27683605261476938
3. Solloway MR, Taylor SL, Shekelle PG, Miake-Lye IM, Beroes JM, Shanman RM, Hempel S, 2016. An evidence map of the effect of Tai Chi on health outcomes. Systematic Reviews 5:126. https://doi.org/10.1186/s13643-016-0300-y
4. Lee SH, Jeon Y, Huang CW, Cheon C, Ko SG, 2022. Qigong and Tai chi on human health: an overview of systematic reviews. American Journal of Chinese Medicine 50(8):1995–2010. https://doi.org/10.1142/S0192415X22500859
5. Sherrington C, Fairhall NJ, Wallbank GK, Tiedemann A, Michaleff ZA, Howard K, Clemson L, Hopewell S, Lamb SE, 2019. Exercise for preventing falls in older people living in the community. Cochrane Database of Systematic Reviews 1:CD012424. https://doi.org/10.1002/14651858.CD012424.pub2
6. Ngai SP, Jones AY, Tam WW, 2016. Tai Chi for chronic obstructive pulmonary disease (COPD). Cochrane Database of Systematic Reviews 6:CD009953. https://doi.org/10.1002/14651858.CD009953.pub2
7. Xiao L, Duan H, Li P, Wu W, Shan C, Liu X, 2020. A systematic review and meta-analysis of Liuzijue in stable patients with chronic obstructive pulmonary disease. BMC Complementary Medicine and Therapies 20:308. https://doi.org/10.1186/s12906-020-03104-1
8. Gao P, Tang F, Liu W, He K, Mo Y, 2021. Effect of liuzijue qigong on patients with stable chronic obstructive pulmonary disease: a systematic review and meta-analysis. Medicine (Baltimore) 100(41):e27344. https://doi.org/10.1097/MD.0000000000027344
9. Xu S, Zhang D, He Q, Ma C, Ye S, Ge L, Zhang L, Liu W, Chen Z, Zhou L, 2022. Efficacy of Liuzijue Qigong in patients with chronic obstructive pulmonary disease: a systematic review and meta-analysis. Complementary Therapies in Medicine 65:102809. https://doi.org/10.1016/j.ctim.2022.102809
10. Wayne PM, Berkowitz DL, Litrownik DE, Buring JE, Yeh GY, 2014. What do we really know about the safety of tai chi?: A systematic review of adverse event reports in randomized trials. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation 95(12):2470–2483. https://doi.org/10.1016/j.apmr.2014.05.005

Over de kwaliteit van de bronnen: [1]–[4] zijn overzichten van reviews of bewijskaarten; [1] en [2] beoordeelden de betrouwbaarheid van het bewijs met formele methoden, [4] vatte reviews samen zonder zulke beoordelingen. [5] en [6] zijn Cochrane-reviews, die bijzonder strenge methoden volgen. [7]–[9] zijn systematische reviews van studies naar Liu Zi Jue, bijna allemaal uit China en waarschijnlijk overlappend; [9] beoordeelde de kwaliteit van de studies met een eenvoudigere schaal (de aangepaste Jadad-schaal). [10] is een systematische review van hoe bijwerkingen werden gerapporteerd. [2] verscheen in augustus 2026 vooraf online. De getallen zijn gecontroleerd aan de hand van de volledige teksten van [1], [3], [5]–[8] en [10]; van [2], [4] en [9] waren alleen de gepubliceerde samenvattingen beschikbaar. De getallen zijn zoals de auteurs ze melden.