De Chinese vijf tonen en de Vijf Fasen

Auteur: Raymond Hackland · Laatst nagekeken: 18 oktober 2026 · Leestijd: ongeveer 9 minuten

In het kort

• Waar het over gaat: De klassieke Chinese muziektheorie kent vijf tonen: gong, shang, jue, zhi en yu. Vroege teksten koppelen ze aan de seizoenen, en medische klassiekers verbinden ze met de Vijf Fasen (hout, vuur, aarde, metaal, water) en met de organen. Dit artikel laat zien wat die teksten echt zeggen, hoe de tonen een pentatonische toonladder vormen en hoe de zes klanken van Liu Zi Jue in een vijfdelig systeem passen.
• Wat het onderzoek zegt: De koppelingen zijn als traditionele theorie goed gedocumenteerd in teksten vanaf de 3e eeuw v.Chr. Ze vormen een denksysteem, geen gemeten effecten. De moderne ‘vijfelementenmuziektherapie’ is in veel kleine studies getest, vooral in China; systematische overzichten melden verbeteringen in stemming en slaap, maar beoordelen veel van het bewijs als van lage kwaliteit en laten niet zien dat de koppeling van toon en orgaan het verschil maakt.
• Wat het betekent voor je beoefening: De vijf tonen zijn een mooi deel van het erfgoed achter de beoefening, en het is de moeite waard ze te kennen. Zie de koppeling van een toon aan een orgaan als traditionele betekenis, niet als werkingsmechanisme.

Wat de traditie zegt

Dit deel scheidt gedocumenteerde geschiedenis (wat overgeleverde teksten zeggen) van traditionele theorie (hoe die teksten de wereld verklaren).

Gedocumenteerd: vijf tonen, gebouwd uit getallen. Label: Alleen traditie (gedocumenteerde geschiedenis) · Goed onderzocht (de natuurkunde van snaarlengte en toonhoogte). De vijf tonen vormen een pentatonische toonladder, een toonladder van vijf verschillende tonen. De bekendste vorm van de pentatonische toonladder heeft geen halve tonen [1]. Een vroege beschrijving van hoe je de Chinese tonen opbouwt, staat in het hoofdstuk ‘Diyuan’ van de Guanzi, een grote verzameling anonieme verhandelingen uit de 5e tot de 1e eeuw v.Chr., die de Han-geleerde Liu Xiang rond 26 v.Chr. in haar huidige vorm samenstelde [2, 3]. De tekst begint bij één, vermenigvuldigt vier keer met drie, komt zo op 81 en noemt dat gong. Er een derde bij geeft 108, zhi; er een derde af geeft 72, shang; weer een derde erbij geeft 96, yu; en een derde eraf geeft 64, jue [2]. De tekst noemt 81 en 108 letterlijk; de andere drie getallen volgen uit de aanwijzingen. Lees je de getallen als lengtes van een snaar met dezelfde spanning, dan klinkt de kortere snaar hoger, want de grondfrequentie van een snaar is omgekeerd evenredig met haar lengte [4]. Zo gerekend zijn de vijf tonen van laag naar hoog zhi, yu, gong, shang, jue. Met gong als ‘do’ is dat het bekende patroon do, re, mi, sol, la, een pentatonische toonladder zonder halve tonen. (Die laatste stap is onze eigen berekening met de getallen uit de tekst.)

Gedocumenteerd: vijf tonen en de seizoenen. Label: Alleen traditie (gedocumenteerde geschiedenis). De Lüshi chunqiu (‘Lente- en herfstannalen van meester Lü’), in 239 v.Chr. samengesteld onder het beschermheerschap van de Qin-staatsman Lü Buwei [5], heeft voor elke maand een almanak. Elke almanak noemt de toon van zijn seizoen: jue in de lente, zhi in de zomer, gong voor het midden (bij de nazomer geplaatst), shang in de herfst en yu in de winter [6]. De almanakken noemen ook voor het offer van elk seizoen een orgaan, maar in een ander patroon dan de latere medische klassiekers: milt in de lente, longen in de zomer, hart voor het midden, lever in de herfst en nieren in de winter [6].

Gedocumenteerd: tonen, fasen en organen in de medische klassiekers. Label: Alleen traditie (gedocumenteerde geschiedenis). De Huangdi neijing (‘Innerlijke klassieker van de Gele Keizer’) is geen enkel boek, maar een groep teksten. Historici dateren de belangrijkste teksten ruwweg in de 1e eeuw v.Chr., al kunnen afzonderlijke delen ouder of jonger zijn; de Suwen werd later ingrijpend herbewerkt door Wang Bing, wiens voorwoord uit 762 dateert [7]. Hoofdstuk 5 van de Suwen noemt per fase onder meer een orgaan, een kleur, een toon, een stemklank en een emotie [8]. Hoofdstuk 44 van de Lingshu noemt de organen met hun kleur, seizoen en toon [9]. Over de tonen zijn beide het eens. Op een rij, als fase, toon, orgaan, seizoen (Lingshu 44) en stemklank (Suwen 5):

• Hout: jue, lever, lente, roepen
• Vuur: zhi, hart, zomer, lachen
• Aarde: gong, milt, nazomer, zingen
• Metaal: shang, longen, herfst, huilen
• Water: yu, nieren, winter, kreunen

Let op het laatste onderdeel van elke regel. De Suwen kent twee verschillende ‘vijftallen’ voor klank: de muzikale tonen (yin) en vijf soorten stemklank (sheng): roepen, lachen, zingen, huilen en kreunen [8]. Geen van beide is hetzelfde als de zes ademklanken van Liu Zi Jue.

Traditionele theorie: wat de koppelingen betekenen. Label: Alleen traditie. In deze manier van denken hoort een toon bij een fase zoals een kleur, een seizoen of een smaak. Deze lijsten delen de wereld in bij elkaar horende groepen in; ze beschrijven geen experiment. In de passage uit de Lingshu dienen de koppelingen als leidraad voor acupunctuur: elk van vijf soorten verandering wordt gekoppeld aan een van vijf soorten acupunctuurpunten [9].

Hoe de zes klanken in de vijf fasen passen

Label voor dit deel: Alleen traditie (met gedocumenteerde geschiedenis).

Vijf fasen, zes klanken: hoe past dat? Ons artikel over de geschiedenis van Liu Zi Jue legt uit dat de koppelingen tussen klanken en organen door de eeuwen heen veranderden [10]. In de standaardvorm van 2003 zijn ze xu (lever), he (hart), hu (milt), si (longen), chui (nieren) en xi (de ‘drievoudige verwarmer’), in die volgorde beoefend [10, 11].

Een ander soort ‘vijf klanken’. Om de koppeling aan de Vijf Fasen te onderbouwen, verwijst de Chinese Health Qigong Association naar de Heluo jingyun van de geleerde Jiang Shenxiu uit de Qing-tijd. Die tekst deelt spraakklanken in naar de plek waar ze worden gevormd en koppelt elke plek aan een fase: keelklanken aan aarde, tongklanken aan vuur, kiesklanken aan hout, voortandklanken aan metaal en lipklanken aan water [10]. De Association deelt vervolgens hu in als keelklank (aarde, milt), he als tongklank (vuur, hart), xu en xi als kiesklanken (hout, lever en galblaas), chui als lipklank (water, nieren) en si, uitgesproken met een s, als voortandklank (metaal, longen) [10]. Deze ‘vijf klanken’ komen uit de Chinese traditie van klankleer. Het zijn niet de muzikale tonen gong tot yu, ook al kan het Chinees voor allebei hetzelfde woord gebruiken: wuyin.

De zesde klank en de drievoudige verwarmer. Dan blijft xi over. De Association [10] en Zhang Mingliang en Ma Ling [11] leggen uit dat xi de shaoyang-meridianen opent, waartoe zowel de galblaas als de drievoudige verwarmer horen, en koppelen xi aan de drievoudige verwarmer [10, 11]. Ze beschrijven de drievoudige verwarmer als een indeling van het lichaam naar functie, niet als orgaan: de bovenste verwarmer komt overeen met de functies van hart en longen, de middelste met die van milt en maag, de onderste met die van lever en nieren [11]. Als laatste beoefend, na de vijf orgaanklanken, is xi bedoeld als klank voor het hele lichaam [11]. De geschiedenis laat dezelfde spanning zien: een boeddhistisch vers uit de Sui-tijd dat de Association citeert, koppelt xi al aan de drievoudige verwarmer (in de tekst die aan de boeddhistische meester Zhiyi wordt toegeschreven, is het de opvatting van één leraar, en de langere meditatiewerken van Zhiyi koppelen xi anders [20, 21]); de Tang-auteur Hu Yin koppelde hem aan de galblaas, en latere teksten koppelden hem meestal weer aan de drievoudige verwarmer [10]. De zes klanken passen dus niet één op één op vijf fasen: vijf klanken volgen de fasen via hun organen, en de zesde, met de drievoudige verwarmer als orgaan, blijft via zijn kiesklank en de galblaas met hout verbonden en verbindt tegelijk het geheel [10, 11].

Verwarmers en dantians: twee verschillende kaarten. In de Chinese geneeskunde wordt de drievoudige verwarmer (sanjiao, 三焦) tot de zes fu (holle organen) gerekend, maar de Nanjing zegt dat hij ‘een naam heeft maar geen vorm’ (有名而無形, kwestie 25 en 38) [17]. Klassiek komen de drie verwarmers overeen met de borst, de bovenbuik en de onderbuik, en ze gaan over de beweging van qi en vocht: de bovenste verwarmer verspreidt zich door de borst ‘als een nevel’, de middelste werkt in de maagstreek ‘als een weekkuip’, en de onderste voert vocht af naar de blaas ‘als een sloot’ [11, 16, 17]. De drie dantians (‘cinnaberrode velden’) horen bij een andere traditie, de taoïstische meditatie en innerlijke alchemie (neidan): de onderste onder de navel, de middelste in de borst (sommige auteurs plaatsen hem in het midden van de borst, andere tussen het hart en de navel [19]; de Baopuzi zegt ‘onder het hart’ [18]) en de bovenste in het hoofd, achter het punt tussen de wenkbrauwen [18, 19]. In de klassieke teksten zijn dit aparte begrippen. Sommige leraren verbinden de drievoudige verwarmer met de drie dantians.

De volgorde. De standaardvolgorde volgt de ‘voortbrengende’ cyclus van de fasen en begint bij hout en lente: hout, vuur, aarde, metaal, water, en dan de drievoudige verwarmer [10, 11].

Waar de muzikale tonen terugkomen. De Association vermeldt ook dat in Ma Litangs versie van Liu Zi Jue uit de 20e eeuw de klanken stemhebbend klonken, omdat je alleen zo gong, shang, jue, zhi en yu zou kunnen onderscheiden en aan de vijf organen zou kunnen koppelen [10]. Dat is de opvatting van één school. Ook Ma Litangs versie verwachtte dat beginners de klanken stemhebbend laten klinken en dat de klank vanzelf wegvalt zodra ze de ademhaling beheersen [10]; de standaardvorm laat beginners de klanken ook stemhebbend oefenen, maar maakt uitademen zonder klank tot het overkoepelende doel [10, 11].

Wat onderzoek naar vijfelementenmuziek zegt

Label voor dit deel: Eerste aanwijzingen (voor wat studies naar vijfelementenmuziek melden) · Speculatief (voor orgaanspecifieke effecten).

‘Vijfelementenmuziektherapie’ is een moderne praktijk met wortels in de Chinese geneeskunde. Ze wil het emotionele evenwicht herstellen via de traditionele verbanden tussen tonen, organen en emoties [12]. Verschillende systematische overzichten en meta-analyses hebben de studies samengevat:

• Een overzicht uit 2021 van 22 studies met 2.053 mensen met kanker meldde verbeteringen in depressie, kwaliteit van leven en slaap, maar niet in angst. De auteurs vroegen om betere, grotere studies en vroegen toekomstige onderzoekers uit te leggen hoe de therapie in een westerse context toepasbaar zou kunnen zijn [13].
• Een overzicht uit 2024 van 20 studies met 1.561 mensen met depressie na een beroerte meldde verbeteringen in depressiescores en dagelijkse activiteiten [14].
• Een overzicht uit 2025 van 18 gerandomiseerde studies bij ouderen met depressie en angst vond verbeteringen ten opzichte van gebruikelijke zorg. Het beoordeelde de kwaliteit van de studies als matig, merkte op dat blindering vaak onduidelijk was en vroeg om betere studies [12].
• Een overzicht uit 2026 van 20 gerandomiseerde studies met 1.588 mensen die chemotherapie kregen, meldde verbeteringen in angst, depressie, slaap en kwaliteit van leven, maar beoordeelde de meeste uitkomsten als laag of zeer laag in betrouwbaarheid. Het concludeerde dat onduidelijk blijft of de resultaten buiten China gelden [15].

Drie dingen zijn belangrijk. Ten eerste zijn dit door studies gemelde resultaten met veel methodologische zwakke punten, geen beloften. Ten tweede was de vergelijking in het overzicht uit 2025 gebruikelijke zorg [12]. Zo’n vergelijking kan niet laten zien of het koppelen van een toon aan een orgaan iets toevoegt aan de algemene effecten van naar muziek luisteren. Ten derde heeft geen van deze overzichten de Zes Helende Klanken onderzocht.

Waar populaire beweringen verder gaan dan het bewijs

Label voor dit deel: Speculatief.

• ‘Elke toon resoneert met zijn orgaan.’ De koppelingen zijn opgezet als indelingssysteem, naast kleuren, seizoenen en smaken [8, 9]. We kennen geen metingen die laten zien dat een toon een bepaald orgaan in resonantie brengt; zie Wat resonantie echt is.
• ‘Vijfelementenmuziek is een gevestigde therapie.’ Overzichten melden bemoedigende resultaten uit studies die vooral in China zijn gedaan, met bewijs van lage tot matige kwaliteit [12, 15]. Dat is een reden voor beter onderzoek, geen basis voor gezondheidsclaims.
• ‘De vijf tonen zijn vaste frequenties.’ De Guanzi beschrijft verhoudingen tussen getallen, geen frequenties in hertz [2]. Net als do-re-mi kunnen de tonen op elke toonhoogte beginnen. Moderne hertzwaarden toekennen aan de tonen, of aan de zes klanken, is een moderne keuze; zie onze artikelen over 432 Hz of 440 Hz en solfeggiofrequenties.

Wat dit met de Zes Helende Klanken, qigong en neigong te maken heeft

Label voor dit deel: Alleen traditie (koppelingen, qi) · Eerste aanwijzingen (muziekonderzoek).

De vijf tonen en de zes klanken zijn gegroeid uit dezelfde denkgewoonte: de wereld indelen in vijf op elkaar inwerkende fasen. In Liu Zi Jue loopt de koppeling aan de Vijf Fasen vooral via de plek in de mond waar elke klank wordt gevormd, niet via muzikale toonhoogte [10]. De klank van de drievoudige verwarmer, xi, staat deels buiten het vijfdelige schema: zijn orgaan is de drievoudige verwarmer en hij wordt beoefend als klank voor het hele lichaam, maar naar de plek in de mond wordt hij nog steeds met xu als houtklank ingedeeld [10, 11]. Xi deel ik als de klank van de drievoudige verwarmer voor het hele lichaam, zoals in de standaardvorm van 2003. De klassieke teksten koppelen er geen emotie aan. Ik werk ermee als een weg ‘van versnippering naar harmonie’; dat is mijn eigen lezing vanuit de praktijk (🔵 Alleen traditie · 🟣 Ervaring uit de praktijk). Alle zes klanken worden door de mond uitgeademd, stemhebbend via de adem, niet gezongen, en na verloop van tijd wordt de uitademing stil. Zo deel ik ze; het is geen uitspraak over wat de klassieke teksten voorschrijven. In qigong en neigong dienen deze koppelingen als kaart voor aandacht en intentie. Dat is traditionele taal voor een innerlijke beoefening, en die verdient het om op haar eigen merites begrepen te worden, in plaats van als natuurkunde te worden verpakt.

Een van de mensen die de muziek van de vijf tonen naar het heden hebben gebracht, is Wu Shen (吴深, geboren in 1958 in Shangqiu, Henan), een componist en multi-instrumentalist die jarenlang in de Verenigde Staten werkte en zijn benadering in 2014 uiteenzette in een boek [22]. Ik leerde zijn werk kennen via Silent Clarity, een taoïstische school die hem beschrijft als de muziekleraar van Li Shifu, abt van de Tempel van de Vijf Onsterfelijken (五仙庙) in de regio Wudang, en die gezamenlijke luistersessies met zijn composities op de vijf tonen houdt als een beoefening van aanwezigheid [23].

Onze muzieksessies gebruiken dit erfgoed als inspiratie. De hertzwaarden die onze hoofdsite aan elke klank koppelt, zijn de moderne ‘solfeggio’-getallen die we bespreken in ons artikel over solfeggiofrequenties, en horen niet bij het klassieke systeem van vijf tonen. Resonance Heritage Qi is een persoonlijke, door muziek ondersteunde beoefening, geïnspireerd op Liu Zi Jue: ermee verbonden, maar geen vervanging van de traditionele vorm of van lessen bij een leraar of lerares uit die traditie. Het onderzoek naar vijfelementenmuziek is niet van toepassing op onze sessies, en we doen er geen gezondheidsclaims over.

Bronnen

1. Britannica Editors (revised by Gorlinski V). Pentatonic scale. Encyclopaedia Britannica, updated 8 October 2026, accessed 18 October 2026. https://www.britannica.com/art/pentatonic-scale
2. Guanzi 管子, chapter 58, 地員 “Diyuan”. Chinese text, Wikisource edition, accessed 18 October 2026. https://zh.wikisource.org/wiki/管子/第58篇地員
3. Rickett WA (ed. and trans.), 1998. Guanzi: Political, Economic, and Philosophical Essays from Early China, vol. 2. Princeton University Press (Princeton Library of Asian Translations). Publisher’s description accessed 18 October 2026. https://press.princeton.edu/books/paperback/9780691218984/guanzi
4. Ling SJ, Sanny J, Moebs W, 2016. University Physics Volume 1, section 16.6: Standing waves and resonance. OpenStax, Rice University. https://openstax.org/books/university-physics-volume-1/pages/16-6-standing-waves-and-resonance
5. Knoblock J, Riegel J (trans.), 2000. The Annals of Lü Buwei: A Complete Translation and Study. Stanford University Press. https://doi.org/10.1515/9780804763981
6. Lüshi chunqiu 呂氏春秋, juan 1, 4, 6, 7 and 10 (monthly almanacs for the first month of spring, summer, late summer with the centre, autumn and winter). Chinese text, Wikisource edition, accessed 18 October 2026. https://zh.wikisource.org/wiki/呂氏春秋
7. Boyanton S, 2022. The canonicity of the Yellow Emperor’s Inner Classic: Han through Song. In: Lo V, Stanley-Baker M (eds), Routledge Handbook of Chinese Medicine. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203740262-9
8. Huangdi neijing Suwen 黃帝內經素問, chapter 5, 陰陽應象大論. Chinese text, Wikisource edition, accessed 18 October 2026. https://zh.wikisource.org/wiki/黃帝內經/素問第二卷
9. Huangdi neijing Lingshu 黃帝內經靈樞, chapter 44, 順氣一日分為四時. Chinese text, Wikisource edition, accessed 18 October 2026. https://zh.wikisource.org/wiki/黃帝內經/靈樞第七卷
10. Chinese Health Qigong Association, 2016. 健身气功·六字诀功法源流 (Health Qigong Liu Zi Jue: origins of the method). Health Qigong Management Center, General Administration of Sport of China, published 20 December 2016. https://www.sport.gov.cn/qgzx/n5407/c781291/content.html
11. Zhang Mingliang, Ma Ling, 2016. 健身气功·六字诀养生撷萃 (Health Qigong Liu Zi Jue: essentials for nourishing life). Health Qigong Management Center, published 11 November 2016. https://www.sport.gov.cn/qgzx/n5407/c775164/content.html
12. Li J, Chen K, Wang IT, Beh WF, 2025. The effectiveness of the Chinese Five-Element Music intervention on older adults with depression and anxiety disorder: a systematic review and meta-analysis. Medicine (Baltimore) 104(40):e44764. https://doi.org/10.1097/MD.0000000000044764
13. Yang T, Wang S, Wang R, Wei Y, Kang Y, Liu Y, Zhang C, 2021. Effectiveness of five-element music therapy in cancer patients: a systematic review and meta-analysis. Complementary Therapies in Clinical Practice 44:101416. https://doi.org/10.1016/j.ctcp.2021.101416
14. Zhong K, An X, Kong Y, 2024. The effectiveness of five-element music therapy for post-stroke depression: a systematic review and meta-analysis. Heliyon 10(5):e26603. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e26603
15. Sun T, Zhao R, Shan X, Zhu Y, Zhang Y, Zheng Y, 2026. Effects of five-element music therapy on chemotherapy patients with cancer: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Complementary Therapies in Medicine 101:103411. https://doi.org/10.1016/j.ctim.2026.103411
16. Huangdi neijing Lingshu 黃帝內經靈樞, chapter 18, 營衛生會. Chinese text, Wikisource edition, accessed 18 October 2026. https://zh.wikisource.org/wiki/黃帝內經/靈樞第四卷
17. Nanjing 難經 (“Classic of Difficult Issues”), difficulties 25, 31 and 38. Chinese text, Wikisource edition, accessed 18 October 2026. https://zh.wikisource.org/wiki/難經
18. Ge Hong 葛洪, Baopuzi neipian 抱朴子內篇, chapter 18, 地真. Chinese text, Siku quanshu edition on Wikisource, accessed 18 October 2026. https://zh.wikisource.org/wiki/抱朴子内外篇_(四庫全書本)/内篇卷4
19. Pregadio F. Cinnabar Fields (Dantian). The Golden Elixir (adapted from the author’s work on Daoist internal alchemy), accessed 18 October 2026. https://www.goldenelixir.com/jindan/dantian.html
20. Zhiyi 智顗 (lectures). 摩訶止觀 Mohe zhiguan, juan 8a. Taishō canon T46, no. 1911, p. 108c. CBETA XML edition, accessed 18 October 2026. https://github.com/cbeta-org/xml-p5/blob/master/T/T46/T46n1911.xml
21. Zhiyi 智顗 (lectures). 釋禪波羅蜜次第法門 Shichan boluomi cidi famen, juan 4. Taishō canon T46, no. 1916, p. 506a. CBETA XML edition, accessed 18 October 2026. https://github.com/cbeta-org/xml-p5/blob/master/T/T46/T46n1916.xml
22. Wu Shen 吴深, 2014. 黃帝内经五音疗疾：中国传统音乐疗法理论与实践. People’s Medical Publishing House, Beijing. ISBN 978-7-117-19233-0. Publisher’s description accessed 22 October 2026. http://books.ipmph.com/books/detail/5760.shtml
23. Silent Clarity. Listening to the Five Tones: Master Wu Shen. Course page, accessed 22 October 2026. https://www.silentclarity.school/listening-to-the-five-tones-master-wu-shen

Over de kwaliteit van de bronnen: [2], [6], [8] en [9] zijn klassieke primaire teksten, gelezen in een openbare Chinese uitgave; de vertalingen en samenvattingen zijn van ons. [3], [5] en [7] zijn wetenschappelijke werken die we voor de datering gebruiken; voor [3] en [5] zijn we uitgegaan van de beschrijvingen van de uitgevers. [1] is een algemene encyclopedie en [4] een open universitair leerboek. [10] en [11] zijn publicaties van het Health Qigong Management Center; [10] is geschreven door de Chinese Health Qigong Association en [11] door Zhang Mingliang en Ma Ling. Ze beschrijven de standaardvorm vanuit de traditie. [16]–[18], [20] en [21] zijn verdere klassieke primaire teksten (in het Chinees gelezen, vertalingen van ons), [19] is een naslagartikel van een wetenschapper over taoïstische innerlijke alchemie. [12]–[15] zijn systematische overzichten van studies die vooral in China zijn gedaan, en hun eigen auteurs beoordelen de kwaliteit als laag tot matig; geen ervan heeft de Zes Helende Klanken onderzocht. [22] is het eigen boek van Wu Shen, waarvoor we zijn uitgegaan van de beschrijving van de uitgever, en [23] is de cursuspagina van de school die de luistersessies houdt.