Wie was professor Zhang Guangde?

Bewijslabel: Gedocumenteerde geschiedenis

Dit is een biografisch en historisch artikel. De belangrijkste feiten over de loopbaan van Zhang Guangde zijn vastgelegd door de Sportuniversiteit Peking en het Chinese Health Qigong Management Center. Het verhaal van hoe zijn methode begon, en de ideeën erachter, komen vooral van Zhang zelf, van zijn leerlingen en van de organisaties die zijn werk verspreiden. Waar iets een verslag van binnenuit is, zeggen we dat erbij.

Auteur: Raymond Hackland · Laatst nagekeken: 21 oktober 2026 · Leestijd: ongeveer 10 minuten

In het kort

Waar het over gaat: Een kennismaking met Zhang Guangde (张广德), hoogleraar aan de Sportuniversiteit Peking en de bedenker van Daoyin Yangsheng Gong (导引养生功), een groot systeem van zachte gezondheidsoefeningen. Het artikel behandelt zijn leven, zijn werk aan de universiteit, hoe zijn systeem is opgebouwd, hoe het zich verhoudt tot de oude Chinese traditie van daoyin, zijn aandeel in de officiële Health Qigong-vormen en wat hij heeft nagelaten. Het is het eerste artikel van een nieuwe reeks over zijn werk; het tweede, ‘De Twaalf daoyin-oefeningen’, gaat over de Health Qigong-vorm die uit zijn reeksen is samengesteld.

Wat het onderzoek zegt: Zijn loopbaan, zijn overlijden in 2022 en zijn rol bij één Health Qigong-vorm zijn goed vastgelegd in officiële bronnen. Sommige persoonlijke gegevens verschillen per bron, waaronder zijn geboortejaar. Het onderzoek naar zijn oefeningen is klein en grotendeels Chinees; er zijn een paar kleine studies naar afzonderlijke reeksen, maar geen grote onafhankelijke beoordeling van het systeem.

Wat het betekent voor je beoefening: Daoyin Yangsheng Gong is een modern systeem, vanaf de jaren 1970 ontwikkeld door één leraar. Het put uit oude daoyin-ideeën en uit de Chinese vechtkunsten, maar het is geen oude vorm die ongewijzigd is overgeleverd. Wie dat weet, kan het beter plaatsen naast de oudere tradities en de officiële Health Qigong-vormen.

Wat de traditie zegt

Label voor dit deel: 📜 Gedocumenteerde geschiedenis, tenzij anders aangegeven.

Een leven in het kort

Zhang Guangde werd geboren in Tangshan, in de provincie Hebei [2, 17]. Over de datum zijn de bronnen het niet eens. De meeste noemen maart 1932, waaronder een verslag van de Sportuniversiteit Peking uit 2024 [21], de auteursnotitie in zijn eigen leerboek uit 2003 [12] en een Australische school waarvan de hoofdinstructeur zijn leerling was [17]; een Chinese studie over zijn ideeën laat zijn leven in 1932 beginnen [5]. Twee Duitse bronnen noemen 1931; het Taijiquan & Qigong Journal noemt 15 april 1931 [2, 3]. De officiële bekendmaking van zijn overlijden vermeldt een leeftijd van 91 [1]. In China wordt leeftijd vaak zo geteld dat er een of twee jaar bij de westerse leeftijd komen, dus dit getal past bij beide jaren. Een primaire bron, zoals een personeelsdossier van de universiteit, die de kwestie beslecht, hebben we niet gevonden.

Hij studeerde Chinese vechtkunst (wushu) aan het Instituut voor Lichamelijke Opvoeding in Peking, de huidige Sportuniversiteit Peking. De meeste bronnen noemen 1955 als het jaar waarin hij met zijn studie begon [3, 16, 17]; het Taijiquan & Qigong Journal noemt 1954 [2]. Een van zijn leerlingen schrijft dat hij in 1959 afstudeerde in wushu en daarna bleef om les te geven [16]. Zijn leerlingen beschrijven hem als een van de eerste postdoctorale studenten wushu in China en noemen de wushuhoogleraar Zhang Wenguang als zijn leraar daar [16, 17].

Zhang Guangde overleed op 30 januari 2022 in Peking. Het Health Qigong Management Center en de Chinese Health Qigong Association maakten zijn overlijden dezelfde dag bekend, noemden hem een ‘beroemde Health Qigong-deskundige’ en gaven zijn leeftijd op als 91. Volgens zijn eigen wens was de uitvaart eenvoudig [1]. Het Duitse Taijiquan & Qigong Journal berichtte een week later over zijn overlijden [2].

Label: 📜 Gedocumenteerde geschiedenis.

In april 2024 onthulden zijn familie en leerlingen een bronzen reliëf van Zhang en zijn vrouw op hun grafsteen op de Badaling-begraafplaats, aan de voet van de Chinese Muur buiten Peking [21]. Volgens de begraafplaats rust het echtpaar nu in haar Sixian-tuin [22].

Ziekte en een nieuw begin

Label: 📜 Gedocumenteerde geschiedenis (dat dit het verhaal is dat wordt verteld) · 🔵 Alleen traditie (wat de oefeningen zouden hebben gedaan).

Het verhaal van hoe zijn methode begon, wordt verteld door Zhangs leerlingen, door verenigingen die zijn systeem onderwijzen en door een Chinese studie over zijn ideeën [2, 3, 5, 16]. Begin jaren 1970 werd hij ernstig ziek. Volgens deze verslagen werd in 1974 longkanker bij hem vastgesteld, had hij nog verschillende andere aandoeningen en beperkten allergieën de medicijnen die hij kon nemen [5, 16, 17]. Daarop bestudeerde hij klassieke teksten over daoyin en Chinese geneeskunde en begon hij oefeningen voor zichzelf te ontwerpen [2, 3]. Volgens het Taijiquan & Qigong Journal begon hij met 14 oefeningen, die uitgroeiden tot de ‘meridiaanoefening’ met 49 bewegingen, het begin van zijn systeem [2]. In 1982, schrijft de Duitse vereniging, keerde hij terug naar het onderwijs aan de universiteit [3].

Zijn leerlingen en de verspreidende organisaties schrijven zijn herstel toe aan de oefeningen [3, 16]. Zo vertelt de traditie van zijn methode haar eigen begin, en zo geven we het weer. De medische details kunnen we niet controleren, en het herstel van één persoon is geen bewijs dat een oefening welke ziekte dan ook behandelt.

Zijn werk aan de Sportuniversiteit Peking

De universiteit noemt in haar eigen verslag de belangrijkste stappen [4]:

Jaren 1970: Zhang ontwikkelt Daoyin Yangsheng Gong en begint het te verspreiden.
1986: de universiteit begint met verplichte en keuzevakken in Daoyin Yangsheng Gong.
1990: ze neemt voor het eerst masterstudenten in Daoyin Yangsheng Gong aan.
Jaren 1990: de methode wordt lesmateriaal voor het algemene sportonderwijs aan Chinese universiteiten.
1992: ze krijgt een nationale prijs voor vooruitgang in sportwetenschap en sporttechniek.
1996: ze wordt gekozen als een van de eerste methoden die worden gepromoot binnen het Chinese Nationale Fitnessprogramma.
Mei 1998: de universiteit richt een Daoyin Yangsheng Gong-centrum op.
September 2005: het centrum wordt de basis van een nieuwe onderwijsafdeling voor traditionele gezondheidsoefeningen, met Zhang als adviseur.

De verslagen van zijn leerlingen en zijn in memoriams noemen hem ook eredirecteur van het Daoyin Yangsheng-centrum van de universiteit en adviseur van het Health Qigong Management Center [16, 17]. Ze beschrijven hem als de eerste die de hoogste graad, de 9e duan, had in zowel wushu als Health Qigong [16, 17]. Beide graden zijn vastgelegd: de Chinese Wushu Association bevorderde hem in november 2013 tot 9e duan in wushu [19], en in augustus 2014 noemde het Health Qigong Management Center hem een van de eerste twee houders van de 9e duan in Health Qigong [20]. De Duitse vereniging vermeldt een eerdere 8e duan in wushu, in 1998 [3]. In 1995 werd hij gekozen tot een van de ‘100 vooraanstaande wushufiguren van China’ (中华武林百杰), de eerste landelijke selectie van dien aard, als een van de drie van de Sportuniversiteit Peking [23, 24].

De cijfers over hoe ver de methode zich heeft verspreid, zijn die van de verspreiders zelf en zijn niet eenduidig. Dezelfde pagina van de universiteit zegt dat de methode zich heeft verspreid naar ‘meer dan 60’ landen en regio’s, en haar cursus naar ‘bijna 70’ [4]; een profiel door een leerling uit 2018 noemt er 38 [16].

Wat Daoyin Yangsheng Gong is

Label: 📜 Gedocumenteerde geschiedenis (hoe het systeem is opgebouwd) · 🔵 Alleen traditie (de theorie erachter).

Daoyin Yangsheng Gong (导引养生功) betekent ongeveer ‘daoyin-oefeningen om het leven te voeden’. Yangsheng is het oude Chinese idee dat je voor je gezondheid en je leven zorgt via dagelijkse gewoonten, beweging en ademhaling. In de inleiding van zijn leerboek uit 2004 beschrijft Zhang de methode als zelfbeoefening van de meridianen met geest, ademhaling en lichaamshouding, geleid door de Chinese medische theorie en door de moderne geneeskunde [13].

Hoe het is opgebouwd. Het is niet één vorm, maar een familie van reeksen. De bronnen tellen ze verschillend: de Duitse vereniging zegt dat Zhang in veertig jaar meer dan 40 vormen ontwikkelde [3], en het Health Qigong Management Center spreekt van ‘meer dan 50’ reeksen die vanaf 1974 ontstonden [6]. De boeken en de universitaire cursussen delen ze op een paar manieren in:

Basisreeksen. De bekendste is de meridiaanoefening met 49 bewegingen (四十九式经络动功), die Zhang uit zijn eerste oefeningen ontwikkelde [2, 4]. Zijn standaardleerboek uit 2003 behandelt dit basisniveau [12].
Reeksen die naar bepaalde klachten zijn genoemd. Zhangs leerboek uit 2004 heeft een deel met ‘op klachten afgestemde’ reeksen (对症功法), waarvan het er vier afdrukt [13]. Hun namen verwijzen naar organen en functies in de traditionele Chinese medische theorie, bijvoorbeeld Shuxin Pingxue Gong (舒心平血功) en Yiqi Yangfei Gong (益气养肺功) [4]. Deze namen drukken traditionele theorie uit, geen geteste medische effecten.
Andere reeksen. Een van zijn leerlingen noemt in totaal drie series: Daoyin Yangsheng Gong, yangsheng taiji-vormen en ‘recepten’ voor oefeningen van vijf minuten [16]. Shujin Zhuanggu Gong (疏筋壮骨功), in het Engels verschenen als Eight Movements to Make the Tendons and Muscles Supple, Strengthen the Bones, hoort bij zijn systeem [14].

Zijn uitgangspunten. De geheugenverzen van het centrum bij zijn Health Qigong-vorm noemen de kenmerken die ook zijn leerlingen benadrukken: ‘elke beweging draait’ (逢动必旋), werken via handen en voeten (工于梢节), geest en vorm verenigd, en de adem die de beweging volgt, ‘langzame beweging, lange adem’ [7]. Een studie uit 2023 in het Journal of Beijing Sport University voegt daar zijn basisidee aan toe om ‘de oefening af te stemmen op de toestand’, ontleend aan het idee uit de Chinese geneeskunde van behandelen op basis van een patroondiagnose, en zijn nadruk op het vormen van het karakter naast het lichaam [5].

Hoe het zich verhoudt tot de klassieke daoyin

Label: 📜 Gedocumenteerde geschiedenis (de oude teksten) · 🔵 Alleen traditie (het verband dat Zhang legt).

Daoyin (导引), ‘leiden en rekken’, is de oude Chinese naam voor oefeningen die rekken, bewegen en ademen combineren. Ons artikel Daoyin: van de kaart uit Mawangdui tot de moderne qigong volgt het van de Zhuangzi, via een beschilderde kaart die in 168 v.Chr. in een graf werd verzegeld en een bamboehandboek van rond 186 v.Chr., tot de qigong van de jaren 1950.

Zhang plaatste zijn werk uitdrukkelijk in deze traditie. Zijn leerboek uit 2004 begint met een deel over de geschiedenis van daoyin [13]. In een essay op de website van het centrum legt hij de eerste beweging van zijn Health Qigong-vorm uit aan de hand van het Boek der Veranderingen, het oude Chinese woordenboek Shuowen jiezi en klassieke poëzie [8]. De namen van de bewegingen zijn klassieke beelden, zoals ‘Het oude paard in de stal’ (老骥伏枥) [7].

Maar het systeem is nieuw. De bronnen beschrijven het als Zhangs eigen schepping vanaf de jaren 1970, opgebouwd uit zijn lezing van de klassieken, zijn opleiding in wushu en de Chinese medische theorie [2, 3, 4, 6]. De Duitse vereniging voegt eraan toe dat hij uit een artsenfamilie kwam en putte uit oefenmethoden die in zijn familie waren overgeleverd [3]; voor de familieoefeningen hebben we geen andere bron gevonden. We hebben geen bron gevonden die een van zijn reeksen beweging voor beweging herleidt tot een bepaalde oude tekst. Het is daarom het best te zien als een modern systeem dat de taal en de ideeën van de klassieke daoyin gebruikt, niet als een reconstructie van een oude vorm.

Zijn aandeel in Health Qigong

In 2001 richtte de Chinese sportadministratie het Health Qigong Management Center op, dat in 2001–2003 vier standaardvormen samenstelde. Ons artikel Health Qigong: hoe de Chinese standaardvormen tot stand kwamen vertelt dat verhaal. De bekendmaking van het centrum met de hoofdverantwoordelijken van de vier teams noemt Yang Bailong, Yu Dinghai, Shi Aiqiao en Zhang Mingliang, niet Zhang Guangde [18], en we hebben geen bron gevonden die hem werk aan die eerste vier vormen toeschrijft.

Zijn vastgelegde rol kwam met de volgende ronde. In mei 2009 meldde het centrum dat vijf nieuwe vormen als onderzoeksprojecten werden samengesteld aan vier universiteiten, waaronder de Sportuniversiteit Peking; een daarvan waren de Twaalf daoyin-oefeningen (导引养生十二法) [9]. De inleiding van het centrum bij de voltooide vorm noemt die Health Qigong · Daoyin Yangsheng Gong Shi’er Fa. Daarin staat dat de Sportuniversiteit Peking het onderzoek deed en dat de vorm 12 bewegingen overnam uit de meer dan 50 reeksen die Zhang sinds 1974 had ontwikkeld [6]. Zhang schreef zelf over het ‘samenstellen, beoefenen en onderwijzen’ ervan [8]. De bekendmaking van het centrum over zijn overlijden noemt deze vorm, de Health Qigong-leerboekenreeks waaraan hij meeschreef en de opleiding van Health Qigong-specialisten als zijn belangrijkste bijdragen [1].

De eerste beweging heet ‘Qianyuan qiyun’ en de twaalfde ‘Qixi guiyuan’, ‘de adem keert terug naar de bron’ [7]. De vorm staat op de lijst van officieel gepromote vormen van het centrum uit 2020 en nog altijd op de bijgewerkte lijst van 2026 [10, 11]. De meeste andere reeksen van Zhang, waaronder Shujin Zhuanggu Gong, staan niet op die lijsten [10, 11].

Wat de wetenschap zegt

Label voor dit deel: 🟡 Eerste aanwijzingen (onderzoek naar afzonderlijke reeksen) · 📜 Gedocumenteerde geschiedenis (Zhangs rol in onderzoek).

Zijn plaats in het onderzoek. Zhang maakte van Daoyin Yangsheng Gong een universitair vak, met cursussen, masterstudenten en een onderzoeksbasis. De onderwijsafdeling van zijn universiteit huisvest ook een Health Qigong-onderzoeksbasis van de sportadministratie [4]. De bekendmaking van het centrum over zijn overlijden noemt ‘veel wetenschappelijke en technische onderzoeksprojecten’ [1]. De prijs van 1992 was een prijs voor sportwetenschap en sporttechniek [4]; het was geen onafhankelijke klinische beoordeling. Inmiddels wordt ook Zhang zelf bestudeerd: het hierboven genoemde artikel uit 2023 volgt hoe zijn ideeën zich in drie perioden ontwikkelden, van 1932 tot 2014 [5].

Studies naar zijn reeksen. We hebben in PubMed gezocht. Onder de naam ‘Daoyin Yangsheng Gong’ stonden geen studies, maar wel enkele onder de namen van afzonderlijke reeksen. Een netwerkmeta-analyse uit 2025 vergeleek zes Chinese lichaam-geestoefeningen in 49 kleine gerandomiseerde studies bij mensen van middelbare en oudere leeftijd met hoge bloeddruk [15]. Daarin zaten drie studies naar Shuxin Pingxue Gong, een van de reeksen uit Zhangs Daoyin Yangsheng Gong [4], met 68 mensen in de oefengroepen. Deze drie studies maten de bloeddruk en vergeleken de beoefening met de gebruikelijke zorg of met een groep zonder gestructureerde training. De auteurs beoordeelden de zekerheid van het bewijs voor Shuxin Pingxue Gong als laag, en merkten op dat de meeste studies in China werden gedaan en dat weinig studies de deelnemers langere tijd volgden [15]. Reviews gebruiken ook de term ‘Daoyinyangshengshu’, maar we konden niet nagaan welke beoefening daarmee bedoeld is, dus laten we die resultaten weg. Op de ladder in ons artikel Studietypes uitgelegd: van anekdote tot meta-analyse zijn dit eerste aanwijzingen: een paar kleine studies, en nog niets over het systeem als geheel.

Heb je een gezondheidsprobleem, begin dan met Wie voorzichtig moet zijn met ademoefeningen.

Waar populaire beweringen verder gaan dan het bewijs

Label voor dit deel: 🟠 Speculatief.

‘Zhang genas zijn kanker met qigong.’ Dit is het verslag van zijn leerlingen en de verspreiders van zijn methode [3, 16, 17]. De diagnose en het verloop van zijn ziekte kunnen we niet controleren, en één enkel herstel kan niet laten zien wat de oorzaak was.

‘Daoyin Yangsheng Gong is een oude vorm.’ Het is een modern systeem, ontwikkeld vanaf de jaren 1970 [4, 6]. Het gebruikt de taal van de klassieke daoyin, maar we hebben geen bron gevonden die het herleidt tot een bepaalde oude vorm.

‘Zhang heeft de Health Qigong-vormen gemaakt.’ Hij is vastgelegd als de bron van één ervan, de Twaalf daoyin-oefeningen, waarvan het samenstellen uiterlijk in 2009 begon [6, 9]. De eerste vier vormen van 2001–2003 werden samengesteld door teams onder leiding van anderen [18].

‘Officiële erkenning betekent dat het bewezen werkt.’ De prijs van 1992 en de opname in het Nationale Fitnessprogramma van 1996 zijn besluiten van sportorganisaties [4], geen onafhankelijke klinische beoordelingen. Het onderzoek naar afzonderlijke reeksen staat nog aan het begin [15].

Wat dit met de Zes Helende Klanken, qigong en neigong te maken heeft

Label voor dit deel: 🔵 Alleen traditie (traditionele theorie) · 📜 Gedocumenteerde geschiedenis.

Zhangs werk staat op de plek waar de twee lijnen van de moderne qigong samenkomen: de persoonlijke methode van één leraar en de officiële vormen van de sportadministratie. Net als Liu Zi Jue verbinden zijn oefeningen ademhaling en beweging met de organen van de traditionele Chinese geneeskunde. Deze verbanden met organen zijn traditionele theorie, geen anatomie; ons artikel Liu Zi Jue: waar de Zes Helende Klanken vandaan komen laat zien hoe zulke koppelingen door de eeuwen heen veranderden.

Mijn band met het werk van Zhang Guangde. Ik heb verschillende reeksen uit Zhang Guangdes Daoyin Yangsheng Gong geleerd, waaronder Shujin Zhuanggu Gong, een aparte vorm, los van Yi Jin Jing. Ik leerde ze van mijn leraar Bob Lowey, die bij professor Zhang studeerde. Zelf heb ik nooit bij de professor gestudeerd.

🟣 Ervaring uit de praktijk (mijn eigen woorden en beoefening).

Het zijn prachtige, vloeiende vormen – ze openen de meridianen en vullen het lichaam. Geen wonder dat ze zo ontzettend populair zijn.

Ik denk vaak terug aan hoe lovend Bob over het werk van de professor sprak. De hoeveelheid en de kwaliteit van wat de professor schreef, zijn betoverend. Ik had hem graag nog ontmoet voordat hij overleed. Hij was een heel bijzonder mens.

Ik beoefen het Daoyin-gedicht (Xingti Shiyun, 形体诗韵 [23]) elke dag en vind het een van de mooiste en meest waardevolle vormen die er zijn, en een vorm die voor de meeste beoefenaars toegankelijk is. Het was de eerste vorm die ik bij Bob leerde, en die ligt me nog altijd na aan het hart.

Resonance Heritage Qi is een persoonlijke, door muziek ondersteunde beoefening, geïnspireerd op Liu Zi Jue: ermee verbonden, maar geen vervanging van de traditionele vorm of van lessen bij een leraar of lerares uit die traditie. Wil je Daoyin Yangsheng Gong goed leren, zoek dan een gekwalificeerde leraar of lerares voor dat systeem.

Vond je dit artikel waardevol? Haal dan mijn gratis oefengids voor de zes klanken in huis. Schrijf je hieronder in, bevestig je e-mailadres en hij komt eraan.

Bronnen

Health Qigong Management Center, General Administration of Sport of China, and Chinese Health Qigong Association, 2022. 我国著名健身气功专家张广德教授逝世 (Famous Health Qigong expert Professor Zhang Guangde has died), 30 January 2022. Official WeChat account, accessed 21 October 2026. https://mp.weixin.qq.com/s/aVHDUh9NNsQHfxBdVo5Yug
Taijiquan & Qigong Journal, 2022. Prof. Zhang Guangde gestorben (Prof. Zhang Guangde has died), 7 February 2022, accessed 21 October 2026. https://tqj.de/prof-zhang-guangde-gestorben/
Mehrtens L, for the board of the Daoyin Yangsheng Gong-Vereinigung Deutschland, 2022. Nachruf (Obituary of Professor Zhang Guangde), accessed 21 October 2026. http://www.dyysg.de/Nachruf_auf_Prof_Zhang_Guangde.pdf Mirror: https://www.wudang-bremen.de/assets/downloads/Nachruf_auf_Prof_Zhang_Guangde.pdf
Beijing Sport University, China Wushu School, 2014. 导引养生教研室简介 (Introduction to the Daoyin Yangsheng teaching and research section), 28 May 2014, accessed 21 October 2026. https://wushu.bsu.edu.cn/xygk/jyssz/dyysjys/14372.htm ; archived copy: https://web.archive.org/web/2024/https://wushu.bsu.edu.cn/xygk/jyssz/dyysjys/14372.htm
Han Xiaoming 韩晓明, Qiao Fengjie 乔凤杰, 2023. 张广德导引养生观的历史生成、要点阐析与时代价值研究 (Zhang Guangde’s view of daoyin health preservation: historical formation, core points and contemporary value). Journal of Beijing Sport University 46(2):139–148. Accessed 21 October 2026. Abstract: http://dianda.cqvip.com/Qikan/Article/Detail?id=00002HGKKH8O7JP0MJDO7JP16HR
Health Qigong Management Center, 2012. 健身气功•导引养生功十二法简介 (Introduction to Health Qigong Daoyin Yangsheng Gong Shi’er Fa), 3 August 2012, accessed 21 October 2026. https://www.sport.gov.cn/qgzx/n5407/c670032/content.html
Health Qigong Management Center, 2017. 健身气功•导引养生功十二法口诀 (Verse summary of Health Qigong Daoyin Yangsheng Gong Shi’er Fa), 7 September 2017, accessed 21 October 2026. https://www.sport.gov.cn/qgzx/n5407/c824761/content.html
Zhang Guangde 张广德, 2017. “乾元启运”文化内涵解诂 (The cultural meaning of the movement “Qianyuan qiyun”). Health Qigong Management Center, 4 May 2017, accessed 21 October 2026. https://www.sport.gov.cn/qgzx/n5407/c801424/content.html
Health Qigong Management Center, 2009. 五种健身气功新功法正在编创中 (Five new Health Qigong forms being compiled; news, 26 May 2009), accessed 21 October 2026. https://www.sport.gov.cn/qgzx/n5401/c666432/content.html
Health Qigong Management Center, 2020. 体育总局气功中心关于健身气功推广功法目录的公告 (Notice on the list of promoted Health Qigong forms, 气功字〔2020〕51号), published 24 July 2020, accessed 21 October 2026. https://www.sport.gov.cn/qgzx/n5402/c957402/content.html
Jia Haihong 贾海红, 2026. 清单做”加法”，服务做实事——健身气功新版功法目录发布 (New list of Health Qigong forms published). China Sports Daily, republished by the General Administration of Sport of China, 28 August 2026, accessed 21 October 2026. https://www.sport.gov.cn/n20001280/n20001265/n20067533/c29891430/content.html
Zhang Guangde 张广德, 2003. 导引养生功标准教程（基础篇） (Daoyin Yangsheng Gong standard course: basic level). Beijing: Beijing Sport University Press. ISBN 978-7-81051-544-3.
Zhang Guangde 张广德, 2004. 导引养生功 (Daoyin Yangsheng Gong). Beijing: Beijing Sport University Press. ISBN 978-7-81051-635-8. Contents as given in the publisher’s description; we have not seen the book.
Zhang Guangde, 2015. Eight Movements to Make the Tendons and Muscles Supple, Strengthen the Bones: Shu Jin Zhuang Gu Gong, 1st Form. Translated by Zhu Mian Sheng and Mark Atkinson; commentary by André Perret. London and Philadelphia: Singing Dragon. ISBN 978-1-84819-252-2.
Li H, Lin X, Wu X, Huang R, 2025. Effects of six traditional Chinese mind-body exercises on obesity and cardiovascular risk factors in middle-aged and elderly hypertensive patients: a network meta-analysis of 49 RCTs. BMC Cardiovascular Disorders 25:606. https://doi.org/10.1186/s12872-025-05084-x
Yang Shiqiang 杨世强, 2018–2023. 张广德教授简介 and 缅怀恩师 (Professor Zhang Guangde: a profile; Remembering a revered teacher). 太極韻 (dyysg123.com), accessed 21 October 2026. https://www.dyysg123.com/24352241912450325945254803161620171.html
Tai Chi Australia, 2024. Zhang Guangde, 16 December 2024, accessed 21 October 2026. https://www.taichiaustralia.com.au/post/zhang-guangde
Health Qigong Management Center, General Administration of Sport of China, 2009. 关于举办健身气功社会培训班的补充通知 (Supplementary notice on public training courses in Health Qigong), dated 21 May 2009, accessed 21 October 2026. https://www.sport.gov.cn/qgzx/n5402/c665834/content.html
Chinese Wushu Association, 2013. 关于批准牛怀禄等102人晋升高段位的通知 (Notice approving the promotion of Niu Huailu and 101 others to high duan grades), 18 November 2013. Republished by 中国太极拳网, 4 December 2013, accessed 21 October 2026. http://www.cntjq.net/gov/14591.html
General Administration of Sport of China, 2014. 首批健身气功高段位套段名单正式出炉 (First list of high Health Qigong duan grades announced), 19 August 2014, accessed 21 October 2026. https://www.sport.gov.cn/n20001280/n20745751/n20767239/c21844833/content.html
Beijing Sport University, China Wushu School, 2024. 张广德教授及夫人铜像落成仪式在八达岭陵园举行 (Unveiling ceremony of the bronze statue of Professor Zhang Guangde and his wife held at Badaling Cemetery), 15 April 2024, accessed 21 October 2026. https://wushu.bsu.edu.cn/xygk/1a3d15476ec748dc911541b54eec3093.htm
Badaling Cemetery (八达岭陵园), 2024. 著名健身气功专家张广德教授及夫人长眠于八达岭陵园 (Famous Health Qigong expert Professor Zhang Guangde and his wife rest at Badaling Cemetery), 21 April 2024, accessed 21 October 2026. http://bdlly.com/xinwenzhongxin/2547.html
Zhang Guangde (张广德), 2006. 導引養生形體詩韻 (Daoyin Yangsheng Xingti Shiyun), with VCD. Taipei: Dazhan (大展), 79 pp. ISBN 978-957-468-458-8. Author note (“中華武林百傑”) and contents as given in the publisher’s listing; we have not seen the book. https://www.ncc.com.tw/books/goods.php?id=11678
Wushu World 武术世界网. 中华武林百杰 (list of the first national selection, announced December 1995), accessed 21 October 2026. http://www.21wushu.com/ReadNews.asp?newsID=9400

Over de kwaliteit van de bronnen:

[1], [6]–[11] en [18] zijn gepubliceerd of opnieuw gepubliceerd door het Health Qigong Management Center of de Algemene Sportadministratie; [4] is de eigen pagina van de Sportuniversiteit Peking. [19] en [20] zijn officiële vastleggingen van zijn duan-graden; [20] staat op de website van de Algemene Sportadministratie, en [19], een bekendmaking van de Chinese Wushu Association, hebben we gelezen in een herpublicatie op een andere website. Het zijn officiële bronnen van binnenuit: goed voor data, namen en genoemde rollen, maar geen onafhankelijke beoordelingen. [8] is door Zhang zelf geschreven.
[2] is een Duits vaktijdschrift. [3], [16] en [17] zijn geschreven door Zhangs leerlingen of door verenigingen en scholen die zijn systeem onderwijzen. We gebruiken ze voor biografische gegevens en voor het verhaal van zijn ziekte, en zeggen dat in de tekst; verschillende van hun gegevens wijken van elkaar af.
[5] is een collegiaal getoetst Chinees vakartikel; we hebben alleen de samenvatting gelezen. [12]–[14] zijn Zhangs eigen boeken; we hebben de bibliografische gegevens gecontroleerd, maar de boeken niet gelezen. [12] wordt aangehaald voor de auteursnotitie zoals die online is weergegeven, en [13] voor de inhoud zoals de uitgever die beschrijft.
[15] is een collegiaal getoetste netwerkmeta-analyse, gecontroleerd in PubMed en volledig gelezen op PubMed Central.
[21] is een eigen nieuwsbericht van de Sportuniversiteit Peking; [22] is de eigen pagina van de beheerder van de begraafplaats, een commerciële bron, die we alleen aanhalen voor de plek waar het echtpaar rust.
Alle Chinese bronnen zijn in het origineel gelezen op de gelinkte pagina’s; de vertalingen zijn onze eigen werkvertalingen. Het deel over mijn eigen beoefening is gebaseerd op het onderdeel ‘Vormen’ van de hoofdsite.

Disclaimer

Dit artikel is alleen bedoeld als algemene informatie. Het is geen medisch advies en vervangt geen diagnose of behandeling door een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener. Qigong en de zes klanken zijn traditionele beoefeningen; we beweren niet dat ze ziektes genezen, behandelen of voorkomen. Heb je een gezondheidsprobleem, ben je zwanger of twijfel je of een oefening bij je past, overleg dan eerst met je arts.

In het kort