Hersengolven en Qigong: wat het EEG echt laat zien

Auteur: Raymond Hackland · Laatst nagekeken: 28 oktober 2026 · Leestijd: ongeveer 14 minuten

In het kort

Waar het over gaat: Een populaire post zegt dat de meesten van ons ‘in bèta leven’ als het om hersengolven gaat, en dat Qigong de geest helpt ‘terug te schakelen’ naar rustigere alfa en theta. Ik ben gaan zoeken naar het onderzoek achter die zin.

Wat het onderzoek zegt: Studies naar Qigong en vergelijkbare beoefeningen vinden vaak, maar niet altijd, meer alfa-activiteit, en soms meer theta [1–4]. De studies zijn klein, hun resultaten hangen af van het tijdstip en de methode, en sommige vinden geen verandering of juist het omgekeerde [2, 5, 6]. Theta wordt in deze literatuur net zo goed gelezen als teken van concentratie als van rust [7, 8]. Over ‘coherentie’ spreekt het bewijs zichzelf tegen [1, 8, 9]. Geen enkele studie die ik vond, laat een effect zien dat specifiek is voor Qigong.

Wat het betekent voor je beoefening: Een EEG kan laten zien dat het elektrische ritme van de hersenen verandert terwijl mensen oefenen. Het kan je niet vertellen hoe je je voelt. Voelt de beoefening voor jou stil aan, dan staat die ervaring op zichzelf; een hersengolflabel zou haar niet bewijzen.

De post die me nieuwsgierig maakte

Label voor dit deel: 🟠 Speculatief (de bewering van de post, zoals die is geformuleerd).

Onlangs kwam ik op Instagram een Qigong-post tegen. Daarin stond: ‘De meesten van ons leven in BÈTA-hersengolven: snel, druk, in de denkstand. Geweldig om problemen op te lossen, maar het kan ook rusteloos en angstig voelen. Qigong helpt je geest om van bèta “terug te schakelen” naar rustigere alfa- en thetagolven’ [10]. Het bijschrift voegde eraan toe dat de auteur in het boek The Way of Qigong een EEG-studie bij Qigong-beoefenaars beschrijft die meer alfa, meer theta en ‘grotere coherentie (hersengolven die over verschillende hersengebieden synchroon gaan lopen)’ vond [10].

Het is een mooi, eenvoudig beeld, doorgegeven uit een bekend boek. Maar het is een bewering over wetenschap, dus het verdient het om ook zo te worden nagegaan.

Toen ik de post voor het eerst zag, dacht ik: dat is interessant. Ik weet een beetje van entrainment (meevoering), het idee dat hersenritmes in de pas gaan lopen met een ritme van buitenaf, en ik weet ook hoe druk dat veld is, met ‘hersengolfmuziek’ die belooft je te helpen slapen, je te concentreren of kalm te blijven. Sceptisch was ik eigenlijk niet. Het is nogal een uitspraak, en zonder de experimenten te kennen klonk het mij geloofwaardig in de oren, omdat het overeenkwam met wat ik bij het oefenen heb gevoeld en wat deelnemers aan mijn Immersies beschrijven. Juist daarom wilde ik het nagaan.

Ik zie dit soort vragen graag als een munt. Aan de ene kant staat de wetenschap: wat de metingen echt laten zien. Aan de andere kant staat de ervaring: wat beoefenaars, ikzelf ook, merken als we oefenen. Ik sta in het midden en probeer beide kanten in het oog te houden, zonder dat de ene zich voordoet als de andere. Dit artikel blijft het grootste deel van de tijd aan de kant van de wetenschap en komt aan het eind terug bij de ervaring.

‘Terugschakelen’ is het eigen woord van de post. Het komt niet voor in de studies die ik las, en ook niet in de passages van de auteur van het boek die ik kon nagaan; daarom zet ik het tussen aanhalingstekens.

Hersengolven in gewone woorden

Label voor dit deel: 🟡 Eerste aanwijzingen (hoe de frequentiebanden in dit onderzoek worden gebruikt).

Een EEG (elektro-encefalogram) registreert heel kleine, steeds veranderende spanningen via elektroden op de hoofdhuid. Twee van de studies hieronder bijvoorbeeld analyseerden signalen van 15 en van 19 elektroden [6, 9]. Onderzoekers verdelen de registratie in frequentiebanden, van langzaam naar snel: delta, theta, alfa, bèta en gamma, soms met subbanden (een van de studies hieronder gebruikte in totaal acht banden) [9]. De definities verschillen een beetje van lab tot lab. In een van de studies naar Taijiquan (太极拳, Tàijíquán) hieronder lag theta bijvoorbeeld op 4–7,5 Hz en alfa op 7,5–12,5 Hz [6]. Voor alles wat volgt, zijn drie punten belangrijk.

• Banden zijn geen toestanden. De hersenen schakelen niet tussen banden zoals een radio van zender wisselt. Een registratie bevat altijd alle banden tegelijk; studies rapporteren het vermogen in elke band, op bepaalde plekken op het hoofd.
• Alles hangt af van de vergelijking. ‘Meer alfa’ betekent: meer dan iets anders, zoals rust met gesloten ogen, de tijd vóór de sessie of een controlegroep. Met een andere vergelijking kan een resultaat omslaan.
• De betekenis is een interpretatie. Een verandering in bandvermogen is een correlaat. Op zichzelf zegt ze niets over hoe iemand zich voelt, en onderzoekers zijn het er niet altijd over eens hoe je haar moet lezen.

Waar de bewering vandaan komt

Label voor dit deel: 🟡 Eerste aanwijzingen (de oudere studies) · 📜 Gedocumenteerde geschiedenis (wie wat wanneer onderzocht).

Het boek achter de post

Het boek dat de post noemt, is The Way of Qigong van Kenneth Cohen, verschenen in 1997 [11]. In een interview met Russell E. DiCarlo (opnieuw gepubliceerd op healthy.net) zegt Cohen dat Qigong ‘een vertraging van de hersengolven’ geeft, ‘van de gebruikelijke verstrooide bètatoestand naar … alfa en theta’, en dat er ‘een neiging tot synchronisatie van de hersengolven’ is [12]. De post ligt dus dicht bij wat Cohen in dit interview zegt. Hij noemt ook een studie naar de synchroniciteit van hersengolven tussen een genezer en een groep patiënten, en dat is weer een andere vraag [12].

In de passages die ik kon nagaan, noemt hij de studie niet, en het boek zelf konden we niet doorzoeken. Als de noten in een papieren exemplaar uitsluitsel geven, werk ik dit artikel bij.

De Chinese laboratoria van de jaren 1980

Cohens beschrijving past bij een reeks Chinese studies uit de jaren 1980. Deze studies zijn alleen kandidaten. Niets wat ik vond, laat zien dat hij een ervan heeft geciteerd.

• Beidaihe, 1984. Een team van het Instituut voor Biofysica en het Instituut voor Psychologie van de Chinese Academie van Wetenschappen registreerde samen met het Qigong-sanatorium in Beidaihe het EEG van 78 volwassenen van 32 tot 72 jaar tijdens de stille toestand van Qigong, 气功入静 (qìgōng rùjìng, ‘het binnengaan in de stilte in Qigong’) [1]. Het voorhoofdsgebied liet minder delta en meer alfa zien, en de coherentie tussen het voorhoofd en de achterkant van het hoofd (occipitaal) steeg ‘bij bepaalde frequenties’ [1]. De ‘stilte-index’ van de auteurs was tijdens Qigong hoger dan in rust en tijdens de slaap lager, en verschilde niet tussen de drie vergeleken methoden: Neiyang gong (内养功, nèiyǎng gōng), Qiangzhuang gong (强壮功, qiángzhuàng gōng) en Xuming gong (虚明功, xūmíng gōng) [1]. Een van de medeauteurs was Liu Guizhen, de centrale figuur in ons artikel Hoe de moderne Qigong ontstond: Liu Guizhen, Tangshan en Beidaihe. De drie onderzochte methoden, waaronder Liu Guizhens Neiyang gong, komen uit de klinische Qigong van de sanatoria uit de jaren 1950, die bij de Medische wortel hoort (zie De zes wortels van Qigong).
• 1988, kartering met de computer. Een vroege computergestuurde EEG-kartering liet tijdens de Qigong-toestand alfa zien die naar de voorkant van het hoofd geconcentreerd was, met een langzamere alfapiek dan in rust [13]. De samenvatting vermeldt het aantal personen niet.
• 1988, een congressamenvatting. Een groep uit Peking beweert dat alfa tijdens Qigong, vergeleken ‘met een gezond persoon’, toenam, naar voren verschoof en ‘gesynchroniseerd’ was, en dat uitgezonden qi en infrageluid het EEG van andere mensen beïnvloedden [14]. Dat zijn beweringen, geen geteste bevindingen: een congressamenvatting zonder aanwijzing voor peer review en met een onduidelijke vergelijkingsgroep.
• 1997, een studie die de andere kant op wijst. Een Japans team registreerde negen Qigong-meesters en vond geen significant verschil tussen Qigong en rust, wel grote verschillen van persoon tot persoon [5].

Dit waren serieuze pogingen met de middelen van hun tijd. Maar de steekproeven waren klein of onduidelijk, niets was gerandomiseerd, en de coherentiemethoden van toen konden niet onderscheiden of twee hersengebieden echt samenwerkten of dat twee elektroden gewoon hetzelfde signaal oppikten (volumegeleiding).

Wat de traditie zegt

Label voor dit deel: 🔵 Alleen traditie (klassieke teksten, geen metingen).

Chinese teksten hebben hun eigen woorden voor een stille geest. Ze beschrijven die van binnenuit, als iets wat je cultiveert en niet meet. Dat is een ander soort beschrijving dan een EEG, en ik lees geen van beide als bevestiging van de ander. De vertalingen zijn mijn eigen werkvertalingen.

• Stilte, 静 (jìng). Hoofdstuk 16 van de Daodejing (道德经, Dàodéjīng), een klassieker van de Daoïstische wortel, begint in de overgeleverde tekst van Wang Bi met: ‘致虛極，守靜篤’ [28]. In mijn woorden: breng de leegte tot het uiterste, bewaar de stilte met volle standvastigheid. Hetzelfde hoofdstuk zegt in die tekst dat terugkeren naar de wortel stilte heet (歸根曰靜) [28].
• Het vasten van het hart, 心斋 (xīnzhāi). In hoofdstuk 4 van de Zhuangzi (庄子, Zhuāngzǐ) zegt Confucius tegen Yan Hui dat hij niet met de oren moet luisteren, en zelfs niet met het hart (心, xīn, de zetel van zowel gevoel als denken), maar met de qi. Hij besluit: ‘唯道集虛。虛者，心齋也’ [29]: alleen in de leegte komt de Weg samen, en de leegte is het vasten van het hart. Het hoofdstuk waarschuwt ook tegen ‘zitten terwijl je rent’ (坐馳, zuòchí): het lichaam zit stil, de geest rent weg [29].
• Zitten en vergeten, 坐忘 (zuòwàng). In hoofdstuk 6 beschrijft Yan Hui hoe hij lichaam, waarneming en kennis loslaat tot hij ‘同於大通’ is, één met de grote doordringing: ‘此謂坐忘’, dat heet zitten en vergeten [30].
• De Medische wortel. Het eerste hoofdstuk van de Suwen (素问, Sùwèn) zegt dat de wijzen uit de hoge oudheid de mensen aanspoorden om ‘恬惔虛無’ te zijn, kalm, eenvoudig en leeg, met essentie en geest binnen bewaard (精神內守) [31]. Het hoofdstuk verbindt deze manier van leven met het bereiken van een volle levensduur. Dat is de eigen traditionele bewering van de tekst, geen bevinding, en geen bewering die ik doe. In de moderne klinische Qigong heet deze stille toestand 入静 (rùjìng, ‘het binnengaan in de stilte’); de Beidaihe-studie uit 1984 gebruikt de term [1].

Dit zijn filosofische en medische klassieken, geen oefenhandleidingen en geen metingen. Ons artikel Stilte en houding: zit- en staoefeningen in de innerlijke tradities leest de twee passages uit de Zhuangzi uitgebreider.

Wat de wetenschap zegt

Label voor dit deel: 🟡 Eerste aanwijzingen.

Liu Zi Jue en Wu Qin Xi

De enige EEG-studie naar Liu Zi Jue (六字诀, liù zì jué, de traditionele zes klanken) die ik vond, is van Henz en Schöllhorn van de Universiteit van Mainz [2]. Twintig mensen met minstens een jaar regelmatige Qigong-ervaring beoefenden Liu Zi Jue en Wu Qin Xi (五禽戏, wǔ qín xì, de ‘vijf dieren’) in blokken van 15 minuten, met een rust-EEG voor en na elk blok [2]. Alfa daalde na 15 minuten Liu Zi Jue en steeg daarna na 30, zodat een momentopname na 15 minuten het omgekeerde verhaal had verteld van een na 30. Wu Qin Xi liet hetzelfde patroon van eerst dalen en dan stijgen zien, maar in theta [2]. De auteurs denken dat de verschillende patronen kunnen komen door de verschillende manieren van aandacht en ademhaling in elke vorm [2]. In een eerdere studie van hetzelfde team deden 25 mensen Wu Qin Xi lichamelijk en als mentale oefening, in willekeurige volgorde: alfa steeg na beide aan de achterkant van het hoofd, en de resultaten voor theta waren wisselend [15]. Geen van beide studies had een controlegroep zonder Qigong.

Taiji en Baduanjin

• Taiji, één kleine studie. Eén gerandomiseerde studie, beschreven in twee artikelen, analyseerde 45 studenten (22 met Taiji, 23 in de controlegroep, die hun dagelijkse routine aanhielden) gedurende 12 weken [3, 16]. De groep met Taiji had in rust meer alfa, en meer theta, dan de controlegroep [3, 16]. Omdat de controlegroep niets nieuws deed, kan de studie Taiji niet loskoppelen van het simpele feit dat je meedoet aan iets regelmatigs en aandachtigs.
• Taiji tegenover een actieve controle. Een studie uit 2026 verdeelde 32 vrouwen die wegens afhankelijkheid van stimulerende middelen van het amfetaminetype in een gedwongen ontwenning waren opgenomen, willekeurig over zes maanden Taiji of fysieke revalidatie van dezelfde intensiteit; 24 werden geanalyseerd [6]. Alfa en theta in rust daalden in beide groepen [6].
• Baduanjin (八段锦, bāduànjǐn). Een niet-gerandomiseerde vergelijking van 22 langdurige en 21 kortdurende leerlingen vond dat de langdurige groep na een ronde van de vorm een significante verschuiving in frontale alfa-asymmetrie liet zien, die de auteurs ‘linkslateralisatie’ noemen [17]. Dat meet de balans tussen de twee kanten van het hoofd, niet de hoeveelheid alfa.
• Overzichtsstudies. Een overzichtsstudie uit 2018 naar Taiji bij ouderen vond 11 studies, waarvan er maar vier EEG gebruikten [18]. Een scoping review uit 2026 van 22 studies naar Taiji concludeerde dat deze literatuur ‘nog geen specifieke mechanismen ondersteunt’ [19].

Andere vaak geciteerde studies zijn heel klein: één beoefenaar die met tientallen jaren ertussen werd geregistreerd [20], en twee mensen, van wie één een meester [21]. Twee studies met bronbeeldvorming bij ervaren Qigong-mediteerders vroegen waar in de hersenen de activiteit verschilde: de ene vond in rust verschillen met niet-mediteerders in de deltaband [22], de andere, die twee Qigong-meditaties vergeleek, vond verschillen in de banden alfa-2 en bèta-1 [23]. Geen van beide vertelt een eenvoudig verhaal over alfa en theta.

Meditatie in het algemeen

Veel van wat over Qigong en hersengolven wordt gezegd, is ontleend aan meditatieonderzoek.

• Een overzichtsstudie uit 2006 beschreef een ‘algehele vertraging’ van het EEG na meditatie, waarbij alfa en theta samenhingen met hoe geoefend mensen waren [24].
• Een overzichtsstudie uit 2015 van 56 studies naar mindfulness vond dat meer alfa en theta, vergeleken met rust met gesloten ogen, de meest voorkomende bevinding was, ‘al werden zulke uitkomsten niet consequent gerapporteerd’, en las dat als teken van ‘ontspannen alertheid’ [4].
• Een verkennende meta-analyse uit 2026 vond significante positieve gepoolde effecten voor alfa, bèta en gamma, maar niet voor theta, met aanzienlijke heterogeniteit; de effectgroottes mengen verschillende soorten vergelijkingen, en het extra effect van meditatie ten opzichte van rust was niet robuust [25]. Het artikel is niet vrij toegankelijk, dus we konden het aantal studies en de effectgroottes niet nagaan (zie Studietypes uitgelegd: van anekdote tot meta-analyse over het lezen van samengevoegde resultaten).

Het raadsel van de coherentie

Label voor dit deel: 🟠 Speculatief (tegenstrijdig bewijs).

Coherentie, de ‘grotere coherentie’ van de post [10], meet hoe nauw de ritmes op twee plekken samen stijgen en dalen. Hier wijst het bewijs twee kanten op.

• Toenames. De Beidaihe-studie uit 1984 rapporteerde meer coherentie tussen voorhoofd en achterhoofd ‘bij bepaalde frequenties’ [1]. Een gerandomiseerde studie uit 2011 die Shaolin-dantian-ademhaling (丹田, dāntián) vergeleek met progressieve spierontspanning, met 22 en 20 geanalyseerde personen, vond na de actieve vorm van de ademhaling een hogere thetacoherentie; de auteurs noemen thetacoherentie een index voor ‘aandacht en alertheid’ [8].
• Afnames. De enige studie die ik vond met een coherentiemethode die voor volumegeleiding corrigeert, registreerde 71 ervaren mediteerders uit vijf tradities, van wie 15 Qigong-beoefenaars [9]. De ‘vertraagde’ (lagged) coherentie haalt de overschatting weg die door volumegeleiding ontstaat. Elke significante verandering tijdens meditatie was een afname, in alle vijf tradities en in alle acht geanalyseerde frequentiebanden [9]. De studie vergeleek rust, meditatie en rust bij dezelfde mensen, zonder controlegroep van niet-mediteerders.

Dat maakt de oudere bevindingen niet waardeloos, maar ‘Qigong brengt je hersenen in sync’ kun je niet als feit stellen, en geen van de bronnen verbindt coherentieveranderingen bij Qigong met welzijn.

Is het Qigong, of ademhaling en stilte?

Label voor dit deel: 🟠 Speculatief (elk Qigong-specifiek effect).

Geen enkele studie die ik vond, vergelijkt Qigong op deze EEG-maten met een vergelijkbare beoefening zonder Qigong en vindt een Qigong-specifiek effect. De studie naar Shaolin-ademhaling had een vergelijking met ontspanning, maar mat asymmetrie en coherentie, geen verschuiving van bèta naar alfa en theta [8]. De studie uit 1984 laat alleen zien dat drie Qigong-methoden niet van elkaar verschilden [1].

Vergelijkbare patronen duiken op in meditatieonderzoek [4, 24] en in onderzoek naar langzaam ademen: een overzichtsstudie uit 2018 naar langzaam ademen (15 studies, maar een deel ervan met EEG) rapporteerde meer alfa en minder theta [26]. Omdat de onderzoekers uit Mainz zelf naar ademhaling en aandacht wijzen [2], liggen die voor de hand als kandidaten voor een deel van wat het EEG oppikt (voor de kant van het hart, zie Langzaam ademen en hartritmevariabiliteit: wat er echt in je lichaam gebeurt).

Ook de interpretatie kan op de gegevens vooruitlopen. Na een jaar zhan zhuang (站桩, zhànzhuāng, staande beoefening) daalden de alfa- en bèta-indexen van de leerlingen rechts aan de voorkant en de zijkant van het hoofd, en toch beschreven de auteurs dat de hersenactiviteit van ‘actief’ naar ‘harmonieus’ en ‘kalm’ ging [27]. Dat is hun lezing; de gegevens alleen zeggen niet ‘kalm’.

Waar populaire beweringen verder gaan dan het bewijs

Label voor dit deel: 🟠 Speculatief.

• ‘De meesten van ons leven in bèta.’ Geen bron die ik las, beschrijft of meet een toestand van ‘in bèta leven’, of behandelt bèta op zichzelf als maat voor angst. Het is een metafoor, geen bevinding.
• ‘Qigong laat je geest van bèta “terugschakelen” naar alfa en theta.’ Het onderzoek spreekt van ‘algehele vertraging’ [24] of van veranderingen in bandvermogen, niet van een versnelling terugzetten, en de veranderingen zijn niet consistent: in de Liu Zi Jue-studie daalde alfa eerst en steeg daarna [2]; de negen meesters lieten geen significante verandering zien [5]; na een jaar staande beoefening daalde de alfa-index [27]; de meta-analyse uit 2026 vond gepoolde toenames ook bij bèta [25]; en de overzichtsstudie naar langzaam ademen vond dat theta daalde [26].
• ‘Alfa en theta betekenen een rustigere geest.’ Slechts ten dele. Meer alfa wordt vaak gelezen als ontspanning gecombineerd met aandacht, ‘een ontspannen en aandachtige geest’ [2] of ‘ontspannen alertheid’ [4], maar frontale theta wordt gelezen als marker van concentratie [7], en thetacoherentie als ‘aandacht en alertheid’ [8].
• ‘Grotere coherentie betekent dat je hersenen in sync zijn, en dat is goed voor je.’ Het bewijs spreekt zichzelf tegen, en de enige studie met een gecorrigeerde methode vond afnames [9].
• ‘Dit is wat Qigong doet.’ Geen enkele studie die ik vond, laat een Qigong-specifiek effect zien, en vergelijkbare patronen verschijnen bij meditatie en langzaam ademen [4, 26].

Ons artikel Binaurale beats: worden hersengolven meegevoerd? laat hetzelfde patroon zien: een net verhaal over het sturen van je hersenen naar een gekozen band, gebouwd op veel rommeliger onderzoek.

Wat dit met de zes klanken, Qigong en neigong te maken heeft

Label voor dit deel: 🟡 Eerste aanwijzingen (één EEG-studie naar de traditionele Liu Zi Jue) · 🟠 Speculatief (elk verband tussen mijn beoefening en hersengolven) · 🟣 Ervaring uit de praktijk.

De vorm van de zes klanken die ik deel, is mijn eigen vorm, een door muziek ondersteunde beoefening, geïnspireerd op Liu Zi Jue. De studie uit Mainz onderzocht de standaardversie van Liu Zi Jue uit de Health Qigong, bij ervaren beoefenaars, zonder controlegroep zonder Qigong [2]. De resultaten zijn niet over te zetten naar mijn vorm. Niemand heeft mensen die haar beoefenen een EEG-kap opgezet, en ik beweer niets over wat ze met hersengolven doet. Ons artikel De zes klanken in het lab: wat een hersenstudie uit 2026 wel en niet liet zien (binnenkort) bekijkt een andere hersenstudie naar de zes klanken.

De andere kant van de munt

Hier draai ik de munt om. Wat volgt, is ervaring, geen meting, en het is geen belofte dat jij hetzelfde zult merken.

Wat ik merk, is een diepe rust. Drukke gedachten en zorgen lijken op te lossen naarmate een Immersie vordert, en uiteindelijk ben ik heel kalm, maar ook heel gefocust. Hetzelfde merk ik bij Qigong in het algemeen, niet alleen bij de zes klanken.

Deelnemers beschrijven meestal hetzelfde. Een bekende Qigong-docent zei eens tegen me de mensen die bij een van mijn Immersies waren geweest, eruit te kunnen pikken zonder dat iemand het hoefde te vertellen, omdat ze zo kalm waren: aan de manier waarop ze bewogen, hoe ze praatten en hoe ontspannen hun ogen eruitzagen. Dat is de waarneming van één persoon, geen meting, maar ze is me bijgebleven. Een Immersie kan ook emotioneel zijn. Sommige mensen voelen een heel sterke verbinding met de emotionele reis door de zes klanken, en dat kan soms zwaar voelen. Zelfs dan lijken mensen eerder tot rust gekomen dan gespannen.

Mensen vragen me soms of hun hersenen tijdens het oefenen ‘in alfa’ zijn. Eerlijk gezegd beantwoord ik die vraag niet, omdat ik niet kan weten wat er in iemands hersenen gebeurt. Wat ik in plaats daarvan vraag, is: hoe voel je je? Als je je kalm, ontspannen en gefocust voelt, is dat je antwoord, en dat antwoord kun je jezelf geven.

Beide kanten van de munt zijn echt, maar ze beantwoorden verschillende vragen. De kant van de wetenschap vraagt wat er verandert in het elektrische ritme van de hersenen, en vergeleken waarmee; tot nu toe verandert er vaak iets, in een richting die afhangt van het tijdstip en de methode, en niets laat zien dat het uniek is voor Qigong. De kant van de ervaring vraagt hoe de beoefening van binnenuit is. Als ik in het midden sta, heb ik de ene kant niet nodig om de andere te bewijzen. Een stille sessie is de moeite waard, of een EEG nu meer alfa zou laten zien of niet, en een studie die meer alfa vindt, vertelt me niet wat iemand voelde.

Heb je een gezondheidsprobleem, lees dan eerst Wie voorzichtig moet zijn met ademoefeningen voordat je begint.

Resonance Heritage Qi is een persoonlijke, door muziek ondersteunde beoefening, geïnspireerd op Liu Zi Jue: ermee verbonden, maar geen vervanging van de traditionele vorm of van lessen bij een leraar of lerares uit die traditie. Geen enkele studie heeft haar onderzocht, en we doen geen uitspraken over de effecten ervan. Waar we in sessies muziek, stemvorken of bepaalde tonen gebruiken, zijn dat esthetische keuzes en een uitnodiging om aandachtig te luisteren, geen gezondheidsclaims.

De bewijslabels in één oogopslag

Bewering	Label
Qigong-beoefening gaat samen met EEG-veranderingen, vaak meer alfa	🟡 Eerste aanwijzingen: kleine, wisselende studies; de resultaten hangen af van het tijdstip
Meer theta tijdens Qigong	🟡 Eerste aanwijzingen: in de literatuur net zo goed gelezen als focus of concentratie als als rust
‘We leven in bèta’ / ‘terugschakelen uit bèta’ (de formulering van de post)	🟠 Speculatief: een populaire bewering die verder gaat dan het bewijs
Alfa en theta betekenen een rustigere geest	🟠 Speculatief
Grotere coherentie (hersengebieden die synchroon lopen)	🟠 Speculatief (tegenstrijdig bewijs): oudere coherentiestudies op de hoofdhuid (Sun 1984) en één RCT (Chan 2011, thetacoherentie) rapporteren toenames; de enige studie met een gecorrigeerde methode (Lehmann 2012) vond afnames
Coherentie of hersengolven verklaren welzijn	🟠 Speculatief
Iets hiervan is uniek voor Qigong	🟠 Speculatief: geen enkele studie die ik vond, laat Qigong-specifieke effecten zien
Klassieke Chinese teksten beschrijven het cultiveren van een stille, rustige geest (静, 心斋, 坐忘)	🔵 Alleen traditie: wat de teksten zeggen, geen meting

Bronnen

1. Sun Fuli 孙福立, Wang Jisheng 王极盛, Liu Guizhen 刘贵珍, Jiao Xiuyan 焦秀岩, Zhang Zhenjiang 张振江, Shi Yongjun 施永均, et al., 1984. 气功入静过程中自发脑电波功率谱及相干函数的分析 (An analysis on EEG power spectrum and coherence during quiet state in Qigong). 心理学报 Acta Psychologica Sinica 16(4):76–81. https://journal.psych.ac.cn/xlxb/CN/Y1984/V16/I4/76
2. Henz D, Schöllhorn WI, 2017 (published online 8 January 2018). Temporal courses in EEG theta and alpha activity in the dynamic Health Qigong techniques Wu Qin Xi and Liu Zi Jue. Frontiers in Psychology 8:2291. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.02291
3. Wang M, Konharn K, Eungpinichpong W, Wanpen S, Sangpara P, 2025. The impact of 24-forms Tai Chi on alpha band power and physical fitness in young adults: a randomized controlled trial. Scientific Reports 15:5928. https://doi.org/10.1038/s41598-025-90510-5
4. Lomas T, Ivtzan I, Fu CH, 2015. A systematic review of the neurophysiology of mindfulness on EEG oscillations. Neuroscience & Biobehavioral Reviews 57:401–410. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2015.09.018
5. Xiang XZ, Miyazaki H, Itoh M, Tashiro M, Nakazato S, Omori H, 1997. EEG spectral analysis on Qigong meditation. Journal of International Society of Life Information Science 15(1):123–128. https://doi.org/10.18936/islis.15.1_123
6. Wang R, Chen J, Zhu D, 2026. Tai Chi modulates resting alpha and theta EEG rhythms in female individuals with amphetamine-type stimulant dependence during compulsory detoxification. Frontiers in Psychiatry 17:1904447. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2026.1904447
7. Pan W, Zhang L, Xia Y, 1994. The difference in EEG theta waves between concentrative and non-concentrative qigong states: a power spectrum and topographic mapping study. Journal of Traditional Chinese Medicine 14(3):212–218. PMID 7799657. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7799657/
8. Chan AS, Cheung MC, Sze SL, Leung WW, Shi D, 2011. Shaolin dan tian breathing fosters relaxed and attentive mind: a randomized controlled neuro-electrophysiological study. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine 2011:180704. https://doi.org/10.1155/2011/180704
9. Lehmann D, Faber PL, Tei S, Pascual-Marqui RD, Milz P, Kochi K, 2012. Reduced functional connectivity between cortical sources in five meditation traditions detected with lagged coherence using EEG tomography. NeuroImage 60(2):1574–1586. https://doi.org/10.1016/j.neuroimage.2012.01.042
10. Instagram post by a Qigong account, seen 27 October 2026. Quoted from a screenshot (phone clock 22:59 CET); the account is not named.
11. Cohen KS, 1997. The Way of Qigong. New York: Ballantine Books. ISBN 0-345-39529-8. (Not read; pages not checked.)
12. DiCarlo RE, 2019. The Way of Qigong [interview with Ken Cohen]. Healthy.net, 26 August 2019, accessed 27 October 2026. Originally published in DiCarlo RE, Towards a New World View. https://healthy.net/2019/08/26/the-way-of-qigong/
13. Zhang JZ, Zhao J, He QN, 1988. EEG findings during special psychical state (Qi Gong state) by means of compressed spectral array and topographic mapping. Computers in Biology and Medicine 18(6):455–463. https://doi.org/10.1016/0010-4825(88)90063-7
14. Liu Guolong, Cui Rongqing, Niu Xin, Peng Xueyan, 1988. Neural mechanisms of the qigong state and the effects of emitted qi. 1st World Conference for Academic Exchange of Medical Qigong, Beijing, p. 29 (conference abstract). Qigong Institute database, record 41, accessed 27 October 2026. https://www.qigonginstitute.org/abstract/41/neural-mechanisms-of-the-qigong-state-and-the-effects-of-emitted-qi
15. Henz D, Schöllhorn WI, 2017. EEG brain activity in dynamic Health Qigong training: same effects for mental practice and physical training? Frontiers in Psychology 8:154. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.00154
16. Wang M, Chi S, Wang X, Wang T, 2024. Effects of Tai Chi on anxiety and theta oscillation power in college students during the COVID-19 pandemic: a randomized controlled trial. PLoS One 19(11):e0312804. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0312804
17. Li X, Leng Y, Xiong Z, Liu J, 2024. The effect of long-term learning of Baduanjin on emotion regulation: evidence from resting-state frontal EEG asymmetry. Psychology Research and Behavior Management 17:2391–2401. https://doi.org/10.2147/PRBM.S436506
18. Pan Z, Su X, Fang Q, Hou L, Lee Y, Chen CC, et al., 2018. The effects of Tai Chi intervention on healthy elderly by means of neuroimaging and EEG: a systematic review. Frontiers in Aging Neuroscience 10:110. https://doi.org/10.3389/fnagi.2018.00110
19. Yue F, Chen N, He H, Zhang X, Pan C, Yang H, 2026. Tai Chi, brain activity and psychological outcomes: a systematic scoping review. Frontiers in Psychology 17:1865028. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1865028
20. Qin Z, Jin Y, Lin S, Hermanowicz NS, 2009. A forty-five year follow-up EEG study of Qigong practice. International Journal of Neuroscience 119(4):538–552. https://doi.org/10.1080/00207450802325520
21. Litscher G, Wenzel G, Niederwieser G, Schwarz G, 2001. Effects of QiGong on brain function. Neurological Research 23(5):501–505. https://doi.org/10.1179/016164101101198749
22. Tei S, Faber PL, Lehmann D, Tsujiuchi T, Kumano H, Pascual-Marqui RD, et al., 2009. Meditators and non-meditators: EEG source imaging during resting. Brain Topography 22(3):158–165. https://doi.org/10.1007/s10548-009-0107-4
23. Faber PL, Lehmann D, Tei S, Tsujiuchi T, Kumano H, Pascual-Marqui RD, et al., 2012. EEG source imaging during two Qigong meditations. Cognitive Processing 13(3):255–265. https://doi.org/10.1007/s10339-012-0441-4
24. Cahn BR, Polich J, 2006. Meditation states and traits: EEG, ERP, and neuroimaging studies. Psychological Bulletin 132(2):180–211. https://doi.org/10.1037/0033-2909.132.2.180
25. Yan T, Wei Y, Geng F, Chen S, Zhou H, Hu Y, 2026. EEG oscillatory correlates of meditation practice: a systematic review and exploratory meta-analysis. Neuroscience 611:324–338. https://doi.org/10.1016/j.neuroscience.2026.07.012
26. Zaccaro A, Piarulli A, Laurino M, Garbella E, Menicucci D, Neri B, et al., 2018. How breath-control can change your life: a systematic review on psycho-physiological correlates of slow breathing. Frontiers in Human Neuroscience 12:353. https://doi.org/10.3389/fnhum.2018.00353
27. Yang SH, Yang QF, Shi JM, 1994. [Observation of electroencephalogram spectrum changes over one year of Qigong training] (in Chinese). Zhongguo Zhong Xi Yi Jie He Za Zhi 14(11):643–646. PMID 7703628. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7703628/
28. 道德经 Daodejing, chapter 16, Wang Bi edition (王弼本). Chinese text, Wikisource edition, accessed 28 October 2026. https://zh.wikisource.org/wiki/道德經_(王弼本)
29. 庄子 Zhuangzi, chapter 4, 人间世 Renjianshi. Chinese text, Wikisource edition, accessed 28 October 2026. https://zh.wikisource.org/wiki/莊子/人間世
30. 庄子 Zhuangzi, chapter 6, 大宗师 Dazongshi. Chinese text, Wikisource edition, accessed 28 October 2026. https://zh.wikisource.org/wiki/莊子/大宗師
31. 黄帝内经素问 Huangdi neijing Suwen, chapter 1, 上古天真论 (Shanggu tianzhen lun). Chinese text, Wikisource edition (reads 恬淡; the traditional text, as quoted in the 古今图书集成 Gujin tushu jicheng, reads 恬惔), accessed 28 October 2026. https://zh.wikisource.org/wiki/黃帝內經/素問第一卷

Over de kwaliteit van de bronnen: [10] is een post op sociale media, alleen geciteerd als voorbeeld van een veelgehoorde bewering; we citeren hem van een screenshot van 27 oktober 2026 en noemen het account niet. [12] is een interview met de auteur, een fragment uit DiCarlo’s interviewboek dat opnieuw is gepubliceerd op een gezondheidswebsite, en wordt alleen gebruikt voor Cohens eigen beschrijving van de EEG-bevindingen; [11] wordt geciteerd omdat de post het noemt, maar we hebben het niet gelezen en konden het niet doorzoeken. [1] is een artikel uit een Chinees vaktijdschrift, gelezen in de tweetalige samenvatting op de eigen website van het tijdschrift; [5] is een tijdschriftartikel, gelezen als samenvatting; [13], [7] en [27] zijn studies met peer review, gelezen als samenvattingen ([27] is in het Chinees, met een Engelse samenvatting). [14] is een congressamenvatting zonder aanwijzing voor peer review, alleen gebruikt om te laten zien wat er in 1988 werd beweerd. [2], [15], [3], [16] en [8] zijn studies met peer review waarvan we de volledige tekst hebben nagekeken; [3] en [16] beschrijven dezelfde studie (registratie ChiCTR2400081473). [6], [17], [9], [22], [23], [20] en [21] zijn studies met peer review, gelezen als samenvattingen; de volledige tekst van [9] is niet vrij toegankelijk, dus we konden de resultaten voor alleen Qigong niet nagaan. [24], [4], [26], [18] en [19] zijn overzichtsstudies met peer review; [25] is een verkennende meta-analyse met peer review die we alleen als samenvatting konden lezen. [28]–[31] zijn Chinese primaire teksten, gelezen in Wikisource-edities; de vertalingen zijn onze eigen werkvertalingen.