De zes wortels van Qigong

Medische, Vechtkunst-, Daoïstische, Boeddhistische, Confucianistische en Etnische Qigong, en waar de zes wortels vandaan komen

Bewijslabel: Alleen traditie Dit is een geschiedenisartikel over manieren om Qigong in te delen. De indelingen zelf zijn 📜 Gedocumenteerde geschiedenis: we kunnen laten zien waar ze gebruikt worden. De eigen ideeën en beweringen van de tradities die ze ordenen, zijn 🔵 Alleen traditie.

Auteur: Raymond Hackland · Laatst nagekeken: 28 oktober 2026 · Leestijd: ongeveer 11 minuten

In het kort

Waar het over gaat: Veel boeken delen Qigong in vijf wortels in: Medisch, Vechtkunst, Daoïstisch, Boeddhistisch en Confucianistisch. Ik voeg er een zesde aan toe voor de adem- en bewegingstradities van de etnische minderheden in China; mijn leraar Bob Lowey noemt deze wortel Etnische Qigong. Dit artikel vraagt waar die kaart vandaan komt, wie haar gebruikt en waar elke wortel naar verwijst, en wijst je de weg naar de artikelen in onze Qigong- en neigongreeks die elk deel uitgebreid vertellen.

Wat het onderzoek zegt: De vijfdeling is in moderne boeken gemakkelijk aan te wijzen, vooral in het Chinese leerboek Medische Qigong dat aan universiteiten voor Chinese geneeskunde wordt gebruikt. Het is een modern onderwijskader, geen klassieke categorie: het woord ‘Qigong’ in zijn moderne betekenis dateert pas van eind jaren 1940 en de jaren 1950, en we hebben niet één persoon kunnen aanwijzen die deze kaart aantoonbaar als eerste tekende. De Etnische wortel is geen officiële categorie: de Chinese indelingen in zes die we vonden, noemen in plaats daarvan ‘volks-Qigong’.

Wat het betekent voor je beoefening: De zes wortels helpen je bij de vraag: ‘Waar komt deze oefening vandaan, en waarvoor diende ze?’ Het zijn geen zes afgesloten vakjes. De meeste oefeningen die je tegenkomt, ook Liu Zi Jue, komen uit meerdere ervan voort.

Wat de traditie zegt

Label voor dit deel: 📜 Gedocumenteerde geschiedenis (de indeling en waar ze gebruikt wordt) · 🔵 Alleen traditie (de eigen ideeën en beweringen van de tradities).

Een moderne kaart, geen klassieke categorie

Gedurende het grootste deel van de Chinese geschiedenis beoefende niemand ‘Qigong’. Mensen deden daoyin, tuna, stil zitten, boksen, innerlijke alchemie of meditatie, elk met een eigen naam, eigen leraren en eigen doelen. Volgens de historicus David Palmer was zulke lichaamscultivering vóór 1949 ‘wijdverbreid in kloosterlijke, medische, geleerde en sektarische kringen’, maar was er geen beweging die alle beoefenaars wilde verenigen [1]. Het woord in zijn moderne betekenis kwam eind jaren 1940 op met het partijkader Liu Guizhen en zijn collega’s en werd pas na 1949 een algemene term [1]. Ons artikel Hoe de moderne Qigong ontstond: Liu Guizhen, Tangshan en Beidaihe vertelt dat verhaal.

Zodra er één woord was, moesten de vele oudere oefeningen worden ingedeeld. De historici Utiraruto Otehode en Benjamin Penny beschrijven hoe de Qigong-therapie van de jaren 1950 ‘een reeks andere beoefeningen uit de Chinese geneeskunde, de vechtkunsten, het boeddhisme en het daoïsme opnam’, en hoe die daarbij allemaal werden aangepast: termen die als ‘feodaal’, ‘bijgelovig’ of ‘religieus’ golden, werden geschrapt [2]. Die lijst noemt vier bronnen, geen vijf.

Het duidelijkst is de vijfdeling in het leerboek Medische Qigong, Zhōngyī qìgōng xué (中医气功学), dat aan Chinese universiteiten voor traditionele geneeskunde wordt gebruikt. De uitgave van 2016, onder redactie van Liu Tianjun en Zhang Wenchun, heeft een onderdeel met de titel ‘Overzicht van de belangrijkste Qigong-scholen’ (主要气功流派概述), en het overzichtshoofdstuk van de bijlage met klassieke teksten deelt die in in Qigong-literatuur uit de Medische, Daoïstische, Confucianistische, Boeddhistische en Vechtkunsttraditie [3]. De Engelse vertaling van een eerdere uitgave, Chinese Medical Qigong (2010), stelt eveneens de ‘major Qigong traditions/schools’ (belangrijkste Qigong-tradities/-scholen) voor en behandelt Medische Qigong naast ‘Daoist, Buddhist, Confucian, and Martial Arts Qigong’ (Daoïstische, Boeddhistische, Confucianistische en Vechtkunst-Qigong) [4]. Sommige Chinese auteurs komen op zes door ‘volks-Qigong’ (民间气功, mínjiān qìgōng) toe te voegen: methoden die zich onder gewone mensen verspreidden, zonder duidelijke achtergrond in de andere vijf. De Qigong-onderzoekers Lin Zhongpeng en Lin Hai beschrijven dit en hebben kritiek op al deze lijsten, omdat ze wereldbeschouwingen (Daoïstisch, Boeddhistisch, Confucianistisch) door elkaar halen met toepassingsgebieden (geneeskunde, vechtkunsten) [13].

De Qigong-wereld zelf dacht in vergelijkbare termen. In een enquête onder Qigong-meesters voor zijn geschiedenis van de Qigong-beweging deelde Palmer de tradities in waarin zij naar eigen zeggen traditioneel waren ingewijd. Zoals zijn tabel op het blog Kung Fu Tea is weergegeven, lagen de Vechtkunsttraditie (75 meesters) en de Medische traditie (55) ver voor op de Boeddhistische (16), de Daoïstische (15) en de geleerde of Confucianistische (7), en maar 158 van de 554 respondenten noemden überhaupt een traditionele inwijding [5, 6]. De tabel noemt ook andere overleveringen, zoals het Boek der Veranderingen, buitengewone vermogens en een islamitische traditie, en sommige meesters noemden er meer dan één; de enquête bevestigt de vijfdeling dus niet zomaar.

Ook westerse leraren kwamen niet tot één kaart. Wat is Qigong? Een introductie beschrijft een leraar die vier overlappende groepen gebruikt. Kenneth Cohen (zie Hoe neigong naar het Westen kwam: Chia, Frantzis, Cohen en het Engelse woord) noemt op zijn website vier toepassingsgebieden, van genezen tot vechtkunst- en spirituele Qigong [7]. De vijf wortels zijn één gangbare kaart naast andere, en we hebben geen aantoonbare bron gevonden die haar als eerste tekende. De zes wortels die ik hier gebruik, zijn de vijf gebruikelijke wortels plus de Etnische.

Medisch: yījiā qìgōng (医家气功)

Dit is de wortel van daoyin, de oude oefeningen van ‘leiden en rekken’: de kaart uit Mawangdui, verzegeld in 168 v.Chr., de Yinshu uit Zhangjiashan, de Vijf Dieren van Hua Tuo, en het medische verzamelwerk uit de Sui-tijd dat daoyin-aanwijzingen toevoegt aan zijn beschrijvingen van aandoeningen. Ons artikel Daoyin: van de kaart uit Mawangdui tot de moderne Qigong volgt deze lijn; de historica Livia Kohn volgt daoyin van vroege medische handschriften tot de moderne Qigong [8]. De klinieken van de jaren 1950 gaven het hele veld een medisch gezicht, en de huidige door de staat gestandaardiseerde vormen zetten die geschiedenis voort, officieel wel als sport, niet als therapie (zie Health Qigong: hoe de Chinese standaardvormen tot stand kwamen). Daoyin Yangsheng Gong van Zhang Guangde, een modern daoyin-systeem dat aan de Sportuniversiteit van Peking ontstond, zet deze lijn voort: zie Wie was professor Zhang Guangde? en De Twaalf daoyin-oefeningen: de Health Qigong-vorm van Zhang Guangde. Oude teksten uit de Medische wortel geven traditionele opvattingen over gezondheid weer, geen geteste resultaten.

Vechtkunst: wǔshù qìgōng (武术气功)

Hier ging het om vechtvaardigheid, en ‘innerlijk werk’ betekende training voor ontspannen, gecoördineerde kracht. Het idee van een ‘innerlijke’ en een ‘uiterlijke’ school van het boksen verschijnt voor het eerst in het grafschrift voor Wang Zhengnan, dat de geleerde Huang Zongxi in 1669 voor die bokser schreef; het zet een ‘innerlijke school’ tegenover het ‘uiterlijke’ boksen van het Shaolin-klooster [9]. Ons artikel Binnen en buiten: neijia, waijia en het grafschrift van 1669 leest het nauwkeurig, en Wat is neigong? Een introductie legt uit wat ‘innerlijk werk’ in de vechtkunsten betekent. De staande beoefening (zhan zhuang), zoals de bokser Wang Xiangzhai die onderwees, is nog een bijdrage van de Vechtkunstwortel (zie Stilte en houding: zit- en staoefeningen in de innerlijke tradities).

Daoïstisch: dàojiā qìgōng (道家气功)

Hier is het kader de daoïstische zelfcultivering: de ademmethoden uit de klassieken, de drie dantians, de drie schatten jing, qi en shen, en vooral neidan, de innerlijke alchemie, met religieuze doelen. De neigongreeks behandelt ze één voor één: De adem in de klassieken: tuna, fuqi, lianqi en embryonale ademhaling, De drie dantians: wat de klassieke teksten zeggen, Jing, qi en shen: de drie schatten van de innerlijke alchemie, Neidan, innerlijke alchemie: een inleiding voor beoefenaars en Ren, du en de kleine hemelse kringloop: meridianen in geneeskunde en innerlijke alchemie. Zoals ik hieronder uitleg, hoort neidan niet bij mijn Immersies.

Boeddhistisch: fójiā qìgōng (佛家气功)

De boeddhistische meditatie kwam uit India en bracht eigen Chinese handboeken voort. De meester Zhiyi (智顗, 538–597) uit de Sui-tijd schreef een kort handboek over kalmering en inzicht, de Xiūxí zhǐguān zuòchán fǎyào (修习止观坐禅法要), met nauwkeurige aanwijzingen voor het afstemmen van lichaam, adem en geest [10]. Het doel ervan is bevrijding, niet gezondheid. We bekijken het in Stilte en houding, Song 松: ontspannen en geworteld – ontspanning zonder inzakken in de innerlijke tradities en Zouhuo rumo: als de beoefening misloopt, dat de waarschuwingen ervan citeert over meditatie die ontspoort.

Confucianistisch: rújiā qìgōng (儒家气功)

Dit is de kleinste van de vijf klassieke wortels, en de wortel die het minst bij het woord ‘Qigong’ past. Mencius spreekt in de 4e eeuw v.Chr. over het cultiveren van zijn ‘vloedachtige qi’ (浩然之氣), die volgens hem ‘voortgebracht wordt door opgehoopte rechtschapenheid’ (集義所生) [11]. Dat is morele filosofie, geen ademmethode, zoals Leiden met de geest: yi, intentie en visualisatie in de innerlijke tradities uitlegt. Confucianisten uit de Song-tijd beoefenden stil zitten (静坐, jìngzuò) en probeerden het gescheiden te houden van boeddhistische meditatie; Zhu Xi (1130–1200) zei bij het afscheid tegen een leerling dat wie geen dagelijkse verplichtingen had en van eten werd voorzien, ‘de halve dag stil kon zitten en de halve dag lezen’ (半日靜坐，半日讀書) [12]. Het doel was een rustige, aandachtige geest voor studie en levenswandel (zie Stilte en houding).

Etnisch: adem- en bewegingstradities van de etnische minderheden in China

Bewijslabel: Gedocumenteerde geschiedenis (dat deze tradities bestaan en hoe onderzoekers ze beschrijven) · Bewijslabel: Alleen traditie (hun eigen ideeën over meridianen, winden en de geest)

In China leven naast de Han-meerderheid veel etnische minderheden, en verschillende daarvan, zoals de Oeigoeren, Tibetanen en Mongolen, hebben hun eigen medische tradities [15]. Mijn leraar Bob Lowey noemt deze wortel Etnische Qigong; Chinese lijsten noemen in plaats daarvan vaak volks-Qigong (民间气功, mínjiān qìgōng) [13]. Het is geen officiële categorie: in de Chinese overzichten die we lazen, vonden we ‘Etnische Qigong’ niet als vaste groep. Ik gebruik de Etnische wortel voor tradities van adem, beweging en geestestraining die binnen minderheidsculturen zijn gegroeid, in hun eigen talen en met hun eigen ideeën over het lichaam. Hun beoefenaars noemden ze meestal nooit ‘Qigong’, net zoals de oudere Chinese oefeningen vóór de jaren 1950 geen ‘Qigong’ heetten. Ik noem alleen voorbeelden waarvoor we bronnen hebben.

Tibetaans: trul khor. Het Tibetaanse ’phrul ’khor (trul khor), ‘magische beweging’, combineert adem, concentratie van de geest en bepaalde lichaamsbewegingen. De onderzoeker Alejandro Chaoul beschrijft het als aanwezig in alle vijf spirituele tradities van Tibet, het meest in de Kagyu-, Nyingma- en Bön-scholen, en als onderdeel van de Tibetaanse spirituele training sinds minstens de 10e eeuw n.Chr.; het doel is de meditatie en de ervaring van het verblijven in de natuurlijke staat van de geest te ondersteunen, en de geschiedenis ervan ‘moet nog geschreven worden’, in zijn woorden [14]. Trul khor wordt beoefend in de hele Tibetaanse culturele wereld, binnen en buiten China. In de Bön hoort het bij Tibets eigen Bön-religie, en in de boeddhistische scholen bij het Tibetaans boeddhisme; trul khor hoort dus bij de Etnische wortel en, in zijn boeddhistische overleveringslijnen, ook bij de Boeddhistische.

Mongools: heyi. De Mongoolse geneeskunde is een van de belangrijkste medische systemen van de etnische minderheden in China en nam veel van haar theorie over uit de Tibetaanse geneeskunde [15]. Haar beoefenaars hebben zich afgevraagd hoe Qigong past bij hun eigen ideeën over het lichaam: een artikel in het Journal of Medicine and Pharmacy of Chinese Minorities bespreekt de relatie tussen Qigong en heyi (赫依, hèyī, ‘wind’), volgens haar theorie een van de drie principes van de Mongoolse geneeskunde, verbonden met beweging, spraak en ademhaling [15, 16]. Hier ontmoeten de theorieën van twee tradities elkaar; een getest resultaat is het niet.

Wat we hebben weggelaten. De Oeigoerse geneeskunde heeft haar eigen gedocumenteerde geschiedenis en put uit de Grieks-Arabische humorale geneeskunde [15], maar we hebben geen betrouwbare bronnen gevonden voor eigen adem- of bewegingsoefeningen van de Oeigoeren, Yi of Zhuang in de trant van Qigong. In plaats van te gissen laat ik ze weg tot er bronnen voor zijn.

Waar de wortels elkaar kruisen

Waarom kan één oefening bij meerdere wortels horen? Omdat de wortels etiketten zijn die veel later zijn geplakt op overleveringslijnen die altijd van elkaar leenden. Een oefening krijgt haar wortel door drie dingen: waar ze werd doorgegeven, waarvoor ze diende en wie haar vandaag beschrijft. Alle drie kunnen in de loop van de eeuwen veranderen. De etiketten meten ook verschillende dingen: Daoïstisch, Boeddhistisch, Confucianistisch en Etnisch beschrijven een wereldbeschouwing of een cultuur, Medisch en Vechtkunst een toepassing [13]. Eén oefening kan zonder moeite tegelijk een boeddhistisch ontstaansverhaal, een medisch gebruik en een plek in een vechtkunstschool hebben. Lin Zhongpeng en Lin Hai geven voorbeelden van binnen de tradities: de boeddhistische meditatiewerken van Zhiyi lezen grotendeels als daoïstische, en sommige erfgenamen van de daoïstische innerlijke alchemie, zoals Liu Huayang (柳华阳), waren boeddhistische monniken [13].

Vier oefeningen laten zien hoe dat werkt:

• Yijinjing (易筋经, Yìjīnjīng), de ‘klassieker van de peesverandering’, heeft een boeddhistisch ontstaansverhaal: hij wordt traditioneel aan Bodhidharma toegeschreven en in verband gebracht met het Shaolin-klooster. Historici dateren de tekst in de 17e eeuw, en hij werd in de vechtkunsten beoefend als krachttraining (zie Health Qigong). Vandaag is hij een van de Health Qigong-vormen van de staat. Daarmee hoort hij bij de Boeddhistische, de Vechtkunst- en de Medische wortel.
• Baduanjin (八段锦, Bāduànjǐn), het ‘brokaat in acht delen’, wordt voor het eerst vermeld in de Song-tijd; wie het bedacht, is onbekend, en populaire verhalen schrijven het toe aan beroemde figuren. Het wordt gerekend tot de daoyin-gezondheidsoefeningen en is nu een Health Qigong-vorm: Medisch in gebruik, modern in zijn standaardversie (zie Health Qigong).
• De Health Qigong-standaardvormen, in 2001–2003 samengesteld door het Health Qigong Management Center van de Algemene Sportadministratie van China en in 2003 uitgebracht, laten hetzelfde op grotere schaal zien. De eerste vier (Yijinjing, Wuqinxi, Liu Zi Jue en Baduanjin) hebben een Boeddhistische, Medische en Daoïstische achtergrond en werden omgevormd tot één officieel seculiere sport (zie Health Qigong).
• Liu Zi Jue (六字诀, Liù Zì Jué), de zes klanken, komt voor in daoïstische en boeddhistische teksten, in het moderne leerboek Medische Qigong en in de Health Qigong-reeks, zoals het deel hieronder laat zien.

Zelfs de bekende scheiding tussen ‘innerlijk’ en ‘uiterlijk’ boksen loopt dwars door de wortels: het grafschrift van 1669 voert de innerlijke school terug op Zhang Sanfeng, een daoïstische alchemist uit Wudang die de kunst volgens de tekst in een droom leerde van de god Xuanwu, en zet die tegenover het uiterlijke boksen van het boeddhistische Shaolin; historici lezen het deels als een politieke uitspraak (zie Binnen en buiten). En trul khor, hierboven, is zowel Etnisch als, in zijn boeddhistische overleveringslijnen, Boeddhistisch. Als je dus vraagt bij welke wortel een oefening hoort, is het eerlijke antwoord vaak ‘bij meerdere’. De zes wortels beschrijven accenten en gemeenschappen, geen gescheiden overleveringslijnen.

Wat de wetenschap zegt

Label voor dit deel: 📜 Gedocumenteerde geschiedenis (de indeling) · 🟡 Eerste aanwijzingen (onderzoek naar afzonderlijke vormen, elders samengevat).

Een indeling is niet iets wat een studie kan testen. Onderzoek kijkt naar afzonderlijke vormen, zoals Baduanjin of Liu Zi Jue, meestal in hun moderne standaardversies, niet naar ‘Medische’ of ‘Daoïstische’ Qigong als zodanig; we hebben geen studie gevonden die de wortels met elkaar vergelijkt. Wat onderzoek naar afzonderlijke vormen laat zien, lees je in Qigong en Taijiquan: wat systematische reviews zeggen (太极拳, Tàijíquán); hoe je zulke studies weegt, legt Studietypes uitgelegd: van anekdote tot meta-analyse uit. Ons artikel Misleidende gezondheidskoppen herkennen uit de reeks ‘Bewijs begrijpen’ laat zien hoe er over gezondheidsclaims wordt bericht. Heb je een gezondheidsprobleem, lees dan eerst Wie voorzichtig moet zijn met ademoefeningen.

Waar populaire beweringen verder gaan dan het bewijs

Label voor dit deel: 📜 Gedocumenteerde geschiedenis (de weerleggingen) · 🔵 Alleen traditie (de beweringen).

‘Qigong bestond altijd al in vijf (of zes) scholen.’ De oefeningen zijn oud; de overkoepelende term en de nette indelingen in vijf of zes, ook de zes wortels die ik hier gebruik, zijn modern [1–4, 13]. Palmers lijst voor de tijd vóór 1949 noemt kloosterlijke, medische, geleerde en sektarische kringen [1], en Otehode en Penny noemen vier bronnen voor de Qigong-therapie van de jaren 1950 [2].

‘Medische Qigong is de wetenschappelijk bewezen wortel.’ ‘Medisch’ beschrijft een geschiedenis en een omgeving, geen resultaat. Oude medische teksten geven traditionele opvattingen weer, en de kliniekverslagen uit de jaren 1950 waren geen gecontroleerde studies (zie Hoe de moderne Qigong ontstond).

‘Innerlijke kunsten zijn daoïstisch, uiterlijke kunsten boeddhistisch.’ Die tegenstelling gaat terug op één grafschrift dat historici deels politiek lezen [9]; zie Binnen en buiten.

‘Elke oefening hoort bij precies één wortel.’ De meeste komen uit meerdere voort, zoals Yijinjing, Baduanjin en Liu Zi Jue laten zien.

Wat dit met de zes klanken, Qigong en neigong te maken heeft

Label voor dit deel: 📜 Gedocumenteerde geschiedenis (waar Liu Zi Jue vandaan komt) · 🔵 Alleen traditie (traditionele theorie).

Liu Zi Jue laat zien hoe de wortels elkaar kruisen. De vroegst bewaarde beschrijving staat in de Yǎngxìng yánmìng lù (养性延命录), een tekst die traditioneel wordt toegeschreven aan Tao Hongjing (gest. 536), een vooraanstaand daoïstisch geleerde die ook arts was. Het boeddhistische handboek van Zhiyi meldt dat sommige leraren met zes soorten adem werkten [10]. Het Chinese leerboek Medische Qigong rekent Liu Zi Jue tot zijn oefenvormen [3], en de bekendste versie van Liu Zi Jue is nu een Health Qigong-sportvorm uit 2003. Ons artikel Liu Zi Jue: waar de zes klanken vandaan komen volgt die geschiedenis. De koppeling van de klanken aan organen is traditionele theorie, geen anatomie.

Hoe ik de klanken beoefen. Mijn beoefening wordt geleid door de adem: je ademt rustig in door de neus en ademt de zes klanken uit door de mond, ‘stemhebbend via de adem’, niet als zang, en werkt na verloop van tijd toe naar een geluidloze uitademing. De adem blijft steeds langzaam en beheerst, zonder de adem in te houden en zonder snel te ademen. Tijdens mijn Immersies doen we de klanken staand, in de wuji-houding (无极, wújí, ‘zonder grens’), voor wie comfortabel kan staan. Neidan hoort niet bij mijn Immersies; we werken met neigong en visualisatie.

Resonance Heritage Qi is een persoonlijke, door muziek ondersteunde beoefening, geïnspireerd op Liu Zi Jue: ermee verbonden, maar geen vervanging van de traditionele vorm of van lessen bij een leraar of lerares uit die traditie. Geen enkele studie heeft haar onderzocht, en we doen geen uitspraken over haar effecten. Als we in sessies muziek, stemvorken of bepaalde tonen gebruiken, zijn dat esthetische keuzes en een uitnodiging om goed te luisteren, geen gezondheidsclaims.

Waar deze reis hierna heen gaat. Geplande artikelen in deze reeks:

• Qigong-koorts: de golf van de jaren 1980 en 1990 en hoe die eindigde (verschijnt binnenkort)
• Baduanjin, het brokaat in acht delen: de geschiedenis van een vorm (verschijnt binnenkort)
• Wuqinxi, het spel van de vijf dieren: van legende tot de vorm van 2003 (verschijnt binnenkort)
• Yijinjing, de klassieker van de peesverandering: teksten, legendes en de moderne vorm (verschijnt binnenkort)
• Qigong leren in deze tijd: hoe je een vorm, een leraar of lerares en betrouwbare informatie kiest

Vond je dit artikel waardevol? Haal dan mijn gratis oefengids voor de zes klanken in huis. Schrijf je hieronder in, bevestig je e-mailadres en hij komt eraan.

Bronnen

1. Palmer DA, 2005. Qigong. In Davis E (ed.), Encyclopedia of Contemporary Chinese Culture. London: Routledge. Pre-publication version: https://hub.hku.hk/bitstream/10722/194528/2/Content.pdf ; see also Palmer DA, 2007, Qigong Fever: Body, Science, and Utopia in China, New York: Columbia University Press, ISBN 9780231140669.
2. Otehode U, Penny B, 2016. Qigong therapy in 1950s China. East Asian History 40. https://eah.anu.edu.au/40/Otehode-and-Penny/index.html
3. Liu Tianjun 刘天君, Zhang Wenchun 章文春 (eds), 2016. 中医气功学 Zhongyi qigong xue (Chinese medical Qigong). Beijing: China Press of Traditional Chinese Medicine (中国中医药出版社). ISBN 9787513233910. Table of contents read on the WeChat Read (微信读书) book page, accessed 21 October 2026. https://weread.qq.com/web/bookDetail/ac132f0072496cdeac1a624
4. Liu Tianjun (editor-in-chief), Chen KW (associate editor-in-chief), 2010. Chinese Medical Qigong. London and Philadelphia: Singing Dragon. ISBN 9781848190238. Publisher page: https://us.singingdragon.com/products/chinese-medical-qigong-1 ; table of contents (sections 1.3 and 2.1–2.2): https://www.qigonginstitute.org/docs/Introduction_to_Chinese_Medical_Qigong.pdf
5. Palmer DA, 2007. Qigong Fever: Body, Science, and Utopia in China. New York: Columbia University Press. ISBN 9780231140669. Chapter 3, “The Grandmasters”, survey table of masters’ claimed traditional initiation (p. 93 according to [6]; we have not checked the page ourselves). https://cup.columbia.edu/book/qigong-fever/9780231140669
6. Judkins B, 2013. David Palmer on writing better martial arts history and understanding the sources of “Qi Cultivation” in modern Chinese popular culture. Kung Fu Tea (blog), 15 March 2013, accessed 21 October 2026. https://chinesemartialstudies.com/2013/03/15/david-palmer-on-writing-better-martial-arts-history-and-understanding-the-sources-of-qi-cultivation-in-modern-chinese-popular-culture/
7. Cohen KS. Qigong FAQs. Qigong Healing (author’s website), accessed 21 October 2026. https://www.qigonghealing.com/qigong-faqs
8. Kohn L, 2008. Chinese Healing Exercises: The Tradition of Daoyin. Honolulu: University of Hawai’i Press. https://uhpress.hawaii.edu/title/chinese-healing-exercises-the-tradition-of-daoyin/
9. Huang Zongxi 黄宗羲. 王征南墓志铭 Wang Zhengnan muzhi ming (Epitaph for Wang Zhengnan). Chinese text, Wikisource edition (from 黄梨洲文集, juan 4), accessed 21 October 2026. https://zh.wikisource.org/wiki/王征南墓誌銘
10. Zhiyi 智顗. 修习止观坐禅法要 Xiuxi zhiguan zuochan fayao, chapters 4, 调和 (adjusting body, breath and mind), and 9, 治病 (on illness; used here only for its mention of six breaths). Chinese text, Wikisource edition (from the Taishō canon), accessed 21 October 2026. https://zh.wikisource.org/wiki/修習止觀坐禪法要
11. 孟子 Mengzi, 公孙丑上 Gongsun Chou I (2A2). Chinese text, Wikisource edition, accessed 21 October 2026. https://zh.wikisource.org/wiki/孟子/公孫丑上
12. 朱子语类 Zhuzi yulei, juan 116. Chinese text, Wikisource edition, accessed 21 October 2026. https://zh.wikisource.org/wiki/朱子語類/116
13. Lin Zhongpeng 林中鹏, Lin Hai 林海, 2019. 神形之际：百年气功研究鸟瞰（1912–2011） Shen xing zhi ji: bainian qigong yanjiu niaokan (A century of Qigong research, 1912–2011). Shanghai: Shanghai Scientific and Technical Publishers (上海科学技术出版社). ISBN 9787547838914. Section 功法宗脉 (schools of practice), read in the online edition on the Zhangyue (掌阅) reader, accessed 23 October 2026. https://m.zhangyue.com/readbook/12132767/8.html
14. Chaoul MA, 2007. Magical movement (’Phrul ’Khor): ancient Tibetan yogic practices from the Bon religion and their migration into contemporary medical settings. Asian Medicine 3(1): 130–155. https://doi.org/10.1163/157342107X207245
15. Yu E, Amri H, 2016. China’s other medical systems: recognizing Uyghur, Tibetan, and Mongolian traditional medicines. Global Advances in Health and Medicine 5(1): 79–86. https://doi.org/10.7453/gahmj.2015.116 (PMID 26937317)
16. Wu Xide 吴希德, 1997. 浅谈蒙医赫依与气功的关系 (On the relationship between heyi in Mongolian medicine and Qigong). 中国民族医药杂志 Journal of Medicine and Pharmacy of Chinese Minorities 1997 (S1): 14–15. Bibliographic record: http://dianda.cqvip.com/Qikan/Article/Detail?id=1004639883

Over de kwaliteit van de bronnen: [3] en [4] zijn een Chinees universitair leerboek en de Engelse vertaling van een eerdere uitgave; we hebben alleen hun inhoudsopgaven gelezen. Dat is genoeg voor hoe ze Qigong indelen, maar niet voor wat ze binnen de onderdelen zeggen. [1], [2], [5] en [8] zijn wetenschappelijke werken van historici: [2] hebben we volledig online gelezen, [1] in een voorpublicatieversie; voor [5] steunen we op de enquêtetabel zoals die in [6] is weergegeven, het blog van een vechtkunsthistoricus, en Palmers pagina hebben we niet zelf nagekeken; van [8] hebben we alleen de uitgeverspagina gelezen en we gebruiken het voor Kohns algemene kijk op daoyin, die ook ons daoyin-artikel aanhaalt. [7] is de eigen website van een leraar en wordt alleen gebruikt voor hoe hij Qigong indeelt. [9]–[12] zijn Chinese primaire teksten, gelezen in Wikisource-edities; de vertalingen zijn onze eigen werkvertalingen of volgen onze eerdere artikelen. [13] is een boek van Chinese Qigong-onderzoekers, gelezen in één onderdeel van een online-editie en alleen gebruikt voor hoe Chinese auteurs Qigong indelen en voor hun voorbeelden van kruisingen. [14] is een peer-reviewed artikel van een onderzoeker van de Tibetaanse religie, alleen gebruikt voor de geschiedenis en de doelen van trul khor, niet voor de pilotstudie die het ook beschrijft. [15] is een peer-reviewed overzichtsartikel, alleen gebruikt voor de achtergrond van de drie medische systemen van minderheden. [16] is een kort artikel in een Chinees tijdschrift voor geneeskunde van minderheden; we hebben alleen de bibliografische gegevens gelezen en gebruiken het alleen om te laten zien dat de vraag is besproken. Al het andere in dit artikel steunt op de gelinkte artikelen in onze Qigong- en neigongreeks en hun bronnen. Citaten uit Engelse bronnen hebben we vertaald; de formuleringen uit [4] geven we in het Engelse origineel, met onze vertaling tussen haakjes.

Disclaimer

Dit artikel is alleen bedoeld als algemene informatie. Het is geen medisch advies en vervangt geen diagnose of behandeling door een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener. Qigong en de zes klanken zijn traditionele beoefeningen; we beweren niet dat ze ziektes genezen, behandelen of voorkomen. Heb je een gezondheidsprobleem, ben je zwanger of twijfel je of een oefening bij je past, overleg dan eerst met je arts.